شناسه خبر: 5642

لینک کوتاه صفحه

https://dmsonnat.ir/?p=5642

گزارش
آداب و رسوم ماه رمضان در افق کردستان
ماه‌ رمضان در بین مردمان ایران زمین همواره از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و در هر نقطه این دیار دارای آئین و رسوم متفاوت است این رسوم در کردستان از زیبایی‌های خاص برخوردار است.

به گزارش دبیرخانه شورای برنامه‌ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت از کردستان، مردم هر نقطه از ایران اسلامی به غیر از انجام فرایض مناسبت‌های دینی و مذهبی آداب و آئین‌های خاص خود را دارند، آداب و سنت‌های دیرینه‌ و ریشه‌داری که هرچند بخش زیادی از آنها دستخوش دگرگونی و تغییر شده است، اما هنوز همان حلاوت و شیرینی را در برخی مناطق حفظ کرده است.
رمضان در نهمین ماه قمری رخ می‌دهد ماهی که قرآن در این ماه مبارک بر پیامبر اسلام نازل شده و در ایات متعدد قرآن روزه‌داری در این ماه بر مسلمانان به صورت کاملا صریح فرمان داده شده است.
براساس آنچه در آیه ۱۸۳ سوره بقره اشاره کرد که خداوند می‌فرمایند: «روزه بر شما مقرر شده است همان‌گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند‌ مقرر شده بود». آمده روزه‌داری حتی بر پیروان ادیان آسمانی قبل از اسلام نیز واجب بوده و مسیحیان و یهودیان و حتی آیین‌های غیرالهی نیز ریاضت‌های جسمی را برای تربیت جسم و روح پیروان خود ضروری دانسته‌اند.
مردم کردستان معروف به دیار اختیاردینی ها و سرزمین مناره و مسجد با آغاز ماه مبارک رمضان خانه‌تکانی دل‌ها را آغاز می‌کنند مردمانی که معتقد هستند برای رفتن به چنین مهمانی که میزبانش خالق هستی است باید با ذره‌ذره وجود آمادگی داشته باشند.
صدای پای رمضان چند روز قبل از آغاز این ماه مبارک در کوچه پس کوچه‌های شهر می‌پیچد، مردمان متدین این استان در گام نخست اقدام به تمیز کردن مساجد محلات می‌کنند به قول خودشان خانه معبود را برای میزبانی مخلوق عطر و گلاب می‌پاشند.
اکثر قریب به اتفاق مردم کردستان اهل سنت و پیروفقه امام شافعی هستند بر همین اساس و بنا به عقدیه اکثر قریب التفاق علمای دینی در استان کردستان آغاز و پایان ماه رمضان باید مطابق با مذهب امام شافعی باشد.
روئیت ماه در مذهب امام شافعی با مذهب امامیه تقریبا یکی است و پیروان این مذهب بر اختلاف مطالع معتقد هستند.
هرچند برخی از مردم این استان چند روز قبل از ماه مبارک نیز به پیشواز این ماه می‌روند، اما آغازین روز ماه رمضان در این استان نیز مانند سراسر کشور همزمان با اعلام ستاد روئیت ماه انجام می‌گیرد.
نقاره‌زنی یکی از آیین‌هایی و رسومی بوده که در گذشته‌ها دور که امکانات کمتری برای آگاه‌بخشی مردم وجود داشته برای بیدارشدن مردم در سحر شب‌های ماه رمضان از آن استفاده می‌کردند.
به گونه‌ای که به قول قدیم‌ترهای این استان که حداقل ۸ دهه از زندگیشان می‌گذرد نقارچی‌ها تا پایان ماه رمضان در دو مرحله که یکی قبل از سحری و دیگر قبل از افطار بود مردم را با زدن طبل و نقاره باخبر می‌کردند.
شلیک توپ از دیگر رسوم ماه رمضان در این استان بوده است شلیک توپی که در آن زمان از باشگاه افسران سابق سنندج در زمان افطار و سحر صورت می‌گرفته است.
سر دادن الله‌اکبر در هنگام سحر بر بالای پشت‌بام‌ها از دیگر روش‌هایی بود که آن دسته از مردم که فاصله بیشتری با مساجد داشتند از وقت و زمان سحر و افطار و حتی آغاز ماه رمضان و پایان این ماه مبارک در کردستان خبردار می‌شدند.
خبردار شدن همسایه به وسیله دیگر همسایه از دیگر سنت‌های دیرینه در استان کردستان است، کافی بود یکی از همسایه‌ها برای سحری بیدار شود قبل از مهیا کردن سفره سحری برای خود و خانواده به سراغ همسایه‌ کنار دستش می‌رفت و با بیدار کردن آنها در حقیقت نخستین گام را در انجام کار خیر برمی‌داشتند.
سفره‌های سحری در عین سادگی چیده می‌شد و اهل خانه که معمولا حضور پیران خانواده بزرگترین برکات آن به شمار می‌آمده است پهن و همه در کنار هم سحرهای ماه رمضان را بعد از صرف سحری با خواندن قرآن و نماز جماعت به صبح می‌دوختند.

تلاوت قرآن پای ثابت خانواده‌های کردستانی در ماه رمضان
تلاوت قرآن پای ثابت خانواده‌ها در ماه رمضان بوده و هست، در گذشته که مردم این دیار بهره‌مندی کمتری از نظام تعلم و تربیت داشتند و اکثر درس‌خوانده حجره‌ها بودند صبح هنگام قرآن‌ها بر روی رحل‌ها گذاشته می‌شد و تا پایان ماه مبارک رمضان حداقل یک بار سی جزء کامل قرآن در هر خانه‌ای ختم می‌شد.
چرخش روزگار و حرکت زندگی‌ها به سمت ماشینی شدن بسیاری از سنت‌های قدیمی ماه رمضان و حتی دیگر آداب و سنت‌های مردمان این دیار را در گرفتن مراسمات مختلف مانند عید فطر، عید نوروز و غیره تغییر داده است اما هنوز افرادی پیدا می‌شوند که با همان سبک و رویه گذشته دوست دارند ماه رمضان را آغاز و به پایان برساند افرادی که باید سراغشان را در کوچه پس کوچه‌های قدیم شهر بگیری!
روز از نیمه گذشته است موذن مسجد قدیمی محله آقازمان سنندج اذان عصر را با صدایی دلنشین برای خواندن مردمان متدین این محله به سمت مسجد می‌‌گوید..
دنبال قدیمی‌ترهای را از مغازه‌داری در همان اطراف گرفتیم کا محمد را به ما معرفی کردند کوچه پس کوچه‌های تودر تو را که هنوز بوی قدمت و تاریخ می‌دهند پشت سر می‌گذاریم خانه‌ای کلنگی با دیوارهای کاه‌گلی حاجی محمد را که درب چوبیش باز است پیدا می‌کنیم حیاط خانه را تازه آب و جارو کرده‌اند و فرزندان قد و نیم قد حاجی محمد و مریم‌ خانم وسط حیاط بر سرو کول هم می‌پرند، مریم خانم ما را به نشستن زیر سایه‌سار درخت تنومند وسط حیاط دعوت می‌کند، حاجی محمد دست و صورت خیس از وضو به ما می‌پیوند و در حالی که عصایش را به تنه درخت تکیه می‌دهد حضورمان را که از قبل هماهنگ کرده بودیم خیر مقدم می‌گوید از او می‌خواهیم برایمان از گذشته‌های دور بگوید زمانی که خبری از عصر تکنولوژی نبود، حاجی دفتر خاطراتش را به روزهای دوری ورق می‌زند که به قول خودش سن و سالی نداشت!
پدرم ۱۴ ساله بود که من بدنیا آمدم کم‌تر از ۵ سال سن داشتم که به همراه پدر بزرگ و مادربزرگ هر سه‌شنبه و جمعه شب به خانقاه می‌رفتم، کوچکتر از آن بودم که مغزم به این مسائل قد دهد اما قلبم در همان سال‌های آغازین زندگی به لطف پدر بزرگ با نور قرآن هم آشنا شد.
ماه‌های رمضان محله ما حال و هوای دیگری داشت چند تا از عمه‌هایم هنوز ازدواج نکرده بودند. پدر بزرگ همه را برای سحری بیدار می‌کرد کوچک و بزرگ برایش فرقی نداشت می‌گفت سفره سحری برکت دارد نمی‌خواهم هیچکدام از شماها بی‌ثواب بمانید.
بعد از سحری به محض شنیدن صدای توپ که برای مطلع شدن مردم از پایان زمان سحر شلیک می‌شد، اهل خانه به امامت پدربزرگ نماز را به جماعت می‌خواندند.
بعد از ادای نماز صبح رحل و قرآن را پدر بزرگ بر می‌داشت پدر پدر و عمه‌هایم هم به تبعیت از پدربزرگ همراه می‌شدند من و مادر بزرگ هم که بنده خدا سوادی نداشت به گوش دادن آیات روح‌بخش قرآن که از حنجره خوش صدای پدربزرگ بیرون می‌آمد قناعت می‌کردیم.

روزها و شب‌های ماه‌ه رمضان مساجد در کردستان
روزها و شب‌های ماه‌ه رمضان مساجد در کردستان حال و هوای دیگری دارد سال‌هاست به رسم قدیم مردم دسته دسته بعد قبل از نماز مغرب به سمت مساجد جامع شهر می‌روند و جلسات ختم قرآن با شور و حال نورانی خاصی برگزار می‌شود.
هنگام افطار نیز سینی‌های خرما و پارچ‌ها آب که البته در گذشته‌های دور کوزه‌های سفالی برای خنک ماندن آب در مساجد آماده می‌شد برای افطار روزه‌داران مهیا می‌شود.
کلوچه‌های روغنی خانگی که در میان مردمان این دیار به «برساق» معروف است نیز اغلبا در دهه آخر رمضان تهیه و قبل از افطار در طبق‌های مختلف به سمت مساجد محلات ارسال می‌شد.
قبل از تلاوت اذان امام جماعت مسجد به بیان برکات و جایگاه این ماه نورانی از دیدگاه قرآن و حدیث صحبت می‌کرد. بلندگویی مثل امروز در کار نبود تا مردم در خانه‌هایشان هم صدای موذن را بشنوند به همین دلیل به محض اعلام وقت اذان از سوی ماموستای مسجد یک نفر با رفتن به روی پشت بام و گفتن اذان مردم اطراف را برای افطار کردن دعوت می‌کرد.
نماز تراویح از دیگر آداب ماه مبارک رمضان در کردستان است، مردم بعد از افطار با مرحبا مرحبا گفتن موذن که همراه با اشعاری در مدح و ثنای پیامبر و اهل بیت است در مساجد حضور می‌یابند و بعد از خواندن نماز عشا، نماز تراویح را به صورت جماعت بپا می‌دارند.

نماز تراویح ۲۰ رکعت و نماز وتر هم ۳ رکعت است که به صورت دو رکعت دو رکعت ادا می‌شود، نمازگزاران بعد از خواندن ۲۰ رکعت نماز تراویح، نماز وتر را که سه رکعت است به صورت جماعت می‌خواند.
بعد از خواندن نماز آوای قصیده بردیه از مساجد طنین انداز می‌شود، نمازگزاران این قصیده را در طول ماه رمضان می‌خوانند.
قصیده بردیه در مساجد سطح استان تا پانزدهم ماه رمضان در شب‌های جمعه و بعد از پانزدهم این ماه در تمامی شب‌ها قبل از مراسم تهلیله به صورت دسته جمعی و به حالت نشسته خوانده می‌شود.
قصیده بردیه در بین مردم این استان جایگاه خاصی دارد به گونه‌ای که معتقد هستند اگر این قصیده با خلوص خوانده شود بدون شک روح پاک حضرت محمد(ص) در میان آنان حضور دارد.
رسوم و آداب شب‌های قدر در کردستان با سایر استان‌ها دیگر تفاوت دارد، مردم کردستان ۱۰ شب آخر رمضان و شب نوزدهم را به شب زنده‌داری و خواندن نماز و قرآن مشغول می‌شوند، در گذشته مردم بیشتر عادت داشتند در مساجد بمانند به همین دلیل چراغ‌های فانوسی توسط خادمین مساجد روشن و تا بعد از سحر مردم به عبادت می‌پرداختند.
پهن کردن سفره افطاری و دعوت از نیازمندان از دیگر سنت‌ها و آئین زیبای ماه مبارک رمضان در کردستان است.
در روزهای آخر ماه مبارک رمضان آن هنگام که موذن از پایان ماه مهمانی خدا با سر دادن الوداع الوداع خبر می‌دهد خانواده‌، فامیل و حتی گاهی همسایه‌ها کنار هم جمع می‌شوند و با درست کردن نان محلی که اغلبا از آرد، شکر، شیر، مقداری نمک در روغن محلی درست می‌شود قوتی را برای هنگام افطار روزه‌داران محله مهیا می‌کنند.
نان‌های محلی درست می‌شود و برای همسایه‌ها فرستاده می‌شود نزدیک غروب سینی‌های خرما و نان محلی توسط یکی از اعضای خانواده به سمت مسجد فرستاده می‌شود و دعای خیر روزه‌داران که روزه خود را با این برکت الهی باز می‌کنند خستگی یک روز کار و تلاش را از بدن کسانی که در مهیا کردن این طبق‌ها تلاش کرده‌اند به در می‌کند.

در روز ۲۷ رمضان هم این نان‌های محلی در خانه‌ها پخت و در بین همسایه‌‌ها و رهگذرانی که از محله گذر می‌کنند توزیع می‌شود، بعد از پخت «کولیره » از باقیمانده خمیرمایه ۲۷ عدد نان یا همان کولیره پخته می‌شود یکی از حاضرین وضو گرفته و با خواند قرآن یکی یکی نان‌ها را نخ می‌کند و بعد به یکی از دیوارها آویزان می‌کردند.
پخت ۲۷ نان کوچک و نخ کردن و آویزان کردنش به دیوار از دید افراد سن و سال‌کرده نوعی برکت را تا رمضان سال آینده به خانه و زندگی‌ می‌بخشد. سال بعد در شب ۲۷ نان قبلی را که در سال گذشته به دیوار آویزان کرده بودیم برداشته و کولیره ۲۷ سال جدید را به دیوار آویزان می‌کردیم.
مردم کردستان در روزهای ماه رمضان حتی امواتشان را هم فراموش نمی‌کنند و با این اعتقاد که رفتگان در این ماه بیشتر منتظر خیرات هستند در پنجشنبه و یا دوشنبه آخر رمضان با حضور در قبرستان‌ها برای اهل قبور فاتحه و ختم قرآن برگزار می‌کنند.
یکی دیگر از آداب ماه رمضان که مربوط به روزهای آخر رمضان است، پرداخت زکات فطریه است که مردم این دیار معتقد هستند که باید قبل از پایان عید فطر انجام گیرد.
رقم فطریه توسط شورای افتای استان مشخص می‌شود، بزرگ هر خانواده‌ای بر اساس تعداد افرادی که در خانواده وجود دارد، فطریه را پرداخت می‌کند، مبلغی که عموما برای کمک به خانواده‌های نیازمند توسط خود افراد و یا از کانال‌های دیگری به دست نیازمندان می‌رسد.

پرداخت ۸٫۳ میلیارد تومان زکات فطریه در کردستان
کمیته امداد امام خمینی کردستان به عنوان یکی از متولیان حوزه جمع‌آوری زکات در استان در این باره گفت: بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده کمیته امداد، زکات فطریه و کفاره مردم خیر و روزه دار کردستان در مساجد و مصلاهای برگزاری نماز عید را در سال گذشته در ۱۴ مرکز نیکوکاری و ۱۰ پایگاه سیار جمع‌آوری کرده است.
شیخی‌زاده عنوان کرد: در سل گذشته همچنین پرداخت زکات از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی زکات استان به آدرس zakatemdad.ir نیز ایجاد شده بود و زکات جمع‌آوری شده هر مسجد در سراسر استان با نظر هیأت امنای همان مسجد صرف کمک به نیازمندان آن منطقه داده شد.
وی اضافه کرد: در سال گذشته مردم کردستان بیش از ۸ میلیارد و ۳۰۰ میلیون زکات فطریه را از طریق کانال کمیته امداد به عنوان دبیرخانه شورای زکات استان به دست نیازمندان رسانده‌اند.
عید فطر مردم کردستان نیز در کنار سایر مسلمانان پس از یک ماه روزه و عبادت پروردگار، چشم به راه این روز بزرگ می‌نشینند و در این روز با برپایی آیین‌های خاص، ماه مهمانی خدا را بدرقه می‌کنند.
نوای الله‌اکبر دم‌دمای صبح از مساجد بلند می‌شود و مردم خود را برای روز عید آماده می‌کنند.
یک روز قبل از عید تعدادی از خیرین به محلات فقیرنشین می‌روند و در میان نیازمندان جیره خشک توزیع می‌کنند تا سفره عید آنان نیز خالی از اطعام نباشد.
هر چند بسیاری از این رسوم قدیمی امروز متاسفانه رنگ باخته است، اما هنوز در بسیار محلات قدیمی این شهر مردمان این دیار لباس‌های رنگی و مجلسی از صندوق‌ها بیرون آورده و مردم با پوشیدن لباس‌های نونوارشان به نوعی به پیشواز این روز عزیز می‌روند.
از همان ساعات آغازین روز عید نوای ملکوتی قرآن و الله‌اکبر از مناره مساجد بلند شده و مردم را به سمت مسجد دعوت می‌کنند.
جمع‌آوری عیدانه برای مسجد که قرار است هزینه مخارج مسجد در طول یک سال را تامین کنند قبل از خواند نماز عید توسط چند نفر از خیرین جمع‌آوری می‌شود.
نماز عید فطر نیز در صفوف به هم پیوسته در اکثر مساجد سرزمین مسجد و مناره اقامه می‌شود و بعد از خواندن دعا، صلوات و فاتحه، روبوسی می‌کنند تا اگر کدورتی وجود داشته باشد از بین برود.
مردم با خروج از مساجد به عیادت بیماران می‌روند و با سرکشی از خانواده‌هایی که به تازگی بستگان خود را از دست داده‌اند موجب تسلی خاطر بازماندگان آن می‌شوند.
عیدی دادن به نوعروسان و تازه‌ دامادها نیز از دیگر سنت‌های عید فطر در این استان فرهنگی است که هر کس بسته به توان و قدرت مالی خود به نوعی این سنت دیرینه را اجرا می‌کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست