بسیج؛ یادگار ماندگار امام خمینی(ره)؛ زمینه ها، دلایل، ویژگی ها، شاخص ها، وظایف(۱)
بسیج به عنوان نماد سرمایه اجتماعی نظام اسلام در حوزه های اعتمادسازی، مشارکت عمومی، تقویت مشروعیت نظام، شبکه سازی اجتماعی هدفمند، پای بندی به ارزش ها، همبستگی اجتماعی و رضایتمندی عمومی، حفظ حاکمیت، برقراری امنیت و... دارای ابعاد گسترده و عمق زیادی است که پرداختن به آن ها در روند موفقیت های نظام و انقلاب بسیار بااهمیت است.

بسیج به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای مردمی محسوب می شود که در تمامی برهه ها، ابعاد و سطوح نقش مؤثر و بسزایی در حفظ و استمرار انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران داشته است.

اگرچه بسیج، بسیجی، روحیه و فرهنگ بسیجی از موضوعات ارزشی ثابت، ماندگار و همگانی است، اما در هفته گرامیداشت بسیج فرصتی بیشتر فراهم می شود که از این شجره طیبه انقلاب اسلامی و یادگار ماندگار امام خمینی(ره) یاد شود.

در واقع باید یادآور شد که هفته بسیج از طرفی فرصت مغتنمی است برای گرامیداشت یاد و نام مجاهدان مخلص و مؤمنی که به آیندگان درس توحیدمحوری، خداباوری، معادباوری، ولایتمداری، اعتماد به نفس، عزتمداری، شجاعت، مقاومت، ایستادگی، پایداری و انسانیت را آموختند.

حضرت امام خامنه ای(مدظله العالی) در این رابطه می فرمایند: «سالگرد تشکیل بسیج مستضعفان، یادآور خاطره پرشکوه مجاهداتی است که در دوران هشت ساله جنگ تحمیلی، زیباترین تابلوهای ایثار و فداکاری همراه با نجابت و فروتنی و توأم با شجاعت و رشادت را ترسیم کرده است. خاطره جوانمردان پاکدامن و غیوری که شیران روز و زاهدان شب بودند و صحنه نبرد با شیطان زر و زور را با عرصه جهاد با نفس اماره به هم آمیختند و جبهه جنگ را محراب عبادت ساختند. جوانانی که از لذات و هوسهای جوانی برای خدا گذشتند و پیرانی که محنت میدان جنگ را بر راحت پیرانه سر، ترجیح دادند و مردانی که محبت زن و فرزند و یار و دیار را در قربانگاه عشق الهی فدا کردند؛ خاطره انسانهای بزرگ و کم ادعایی که کمر به دفاع از ارزشهای الهی بستند و از هیبت دروغین قدرتهایی که برای حفظ فرهنگ و ارزشهای جاهلی غرب به مصاف ارزشهای الهی آمده بودند، نهراسیدند.»(۲/۹/۶۸)

همچنین از طرفی دیگر فرصت بسیار خوبی برای واکاوی ابعاد تفکر و اندیشه بسیجی است که می توان گفت اگر اندیشه و تفکر بسیجی در کشور نهادینه شود، علاوه بر تضمین و تثبیت عزت، اقتدار و امنیت می تواند نقش بسزایی در خنثی شدن و نقش بر آب شدن نقشه های کینه توزان، بدخواهان و… انقلاب اسلامی، نظام مقدس جمهوری اسلامی و ملت مؤمن، بصیر و انقلابی ایران شود.

بسیج مظهری از اتحاد، اراده و اخلاص مسلمانان است که با ظهور اسلام متولد شده و در جامعه اسلامی عهد پیامبر اعظم(ص) رشد یافته است، امام خمینی(ره) نیز با هوشمندی و درایت خاص خود با بهره گیری از این ظرفیت تاریخی برای سازماندهی میلیون ها انسان باایمان در ۵ آذر ۱۳۵۸ دستور تشکیل بسیج مستضعفین را صادر کرد و پس از تصویب مجلس شورای اسلامی در دی ماه ۱۳۵۹ به صورت قانونی رسمیت یافت.

ریشه تاریخی بسیج به صدر اسلام برمی گردد، زمانی که پیامبر اعظم(ص) آحاد مردم را از زن و مرد، پیر و جوان، برای تبلیغ و ترویج دین و آمادگی در برابر تجاوز قدرت های مادی فراخواند و از آن ها امتی منسجم و مقتدر ساخت.

حضرت امام خمینی(ره) در این رابطه فرموده اند:

«قضیۀ بسیج همان مسأله ای است که در صدر اسلام بوده است.‏‎ ‎‏وقتی‌جنگ می شد، طوایف مختلف می آمدند و به جنگ می رفتند و این‏‎ ‎‏مسأله جدیدی نیست و در اسلام سابقه داشته است… در کشور ما وقتی‏‎ ‎‏مسأله، مسأله اسلام و فداکاری در راه اسلام است، مردم همه حاضرند،‏‎ ‎‏چون مردم ما می دانند در صدر اسلام خود پیغمبر و ائمه آنطور‏‎ ‎‏فداکاری‌کردند و مسلمین صدر اسلام با آن که عددشان کم بود آنگونه‏‎ ‎‏فعالیت کرده و جنگ کردند. و کشور ما بحمدالله به حسب نوع و اکثریت‏‎ ‎‏غالب افراد این احساس را دارند که برای اسلام و کشورشان[داشتند]»‏ (بسیج در اندیشه امام خمینی (س)، ص۷)

در همین راستا باید گفت که مبنای شکل گیری بسیج، روحیه دفاعی است. حضرت امام خمینی(ره) در این رابطه فرموده اند: «سنگ بنای بسیج بر حکم فقهی و جهادی استوار است؛ جهادی که مبتنی بر روحیه دفاعی باشد و نه تهاجمی یا جهان گشایی»(صحیفه نور، ج ۲۱، ص ۱۹۵)

در واقع تشکیل بسیج، ایجاد توانایی های لازم در همه افراد معتقد به اسلام برای دفاع از دین و سرزمین اسلامی و مسلمان بوده است، زیرا دفاع از اعتقادات، ارزش ها و مقدسات ایجاب می کند که در مقابل تهدیدات با هم افزایی آحاد جامعه اسلامی برخورد شود. از این رو می توان نمونه هایی از بسیج مردمی را در عصر پیامبر(ص) یادآوری کرد، از جمله به بزرگانی از قبایل مختلف اشاره کرد که پس از تشرف به اسلام از ناحیه پیامبر(ص) مأموریت یافتند تا به میان قبایل خویش رفته که افراد ر ا به پذیرش اسلام دعوت نمایند، یا در زمانی که مشرکان تصمیم به محاصره اقتصادی پیامبر(ص) و یارانش گرفتند رسول خدا(ص) نماینده ای را به یثرب فرستادند تا آن ها را برای پذیرش اسلام بسیج نماید یا از دیگر موارد بسیج کردن مسلمانان، آماده شدن عمومی برای جنگ ها بود و… و در نهایت می توان تجلی بسیج مردمی را در حضور مسلمین در فتح مکه در کمال عزت و سربلندی و پاک شدن خانه خدا از بت ها مشاهده کرد. همانگونه که در طول تاریخ اسلام، همواره دشمنان سعی کرده اند به اشکال مختلف از پیشرفت مسلمانان و گسترش اسلام جلوگیری کنند با پیروزی انقلاب اسلامی نیز انواع موانع و چالش ها از ناحیه دشمنان برای جلوگیری از موفقیت ملت مسلمان ایران در حوزه تقویت انسجام و قدرت نظام اسلامی مورد توجه قرار داشت، از این رو انقلاب اسلامی که الهام گرفته از اسلام نبوی بود از روزهای اولیه پیروزی با توطئه های گسترده و سازمان یافته دشمنان اسلام و ایران روبرو شد لذا عظمت اهداف انقلاب و نظام ایجاب می کرد که برای حفظ و صیانت از این انقلاب اسلامی و ارزش ها و اهداف آن در برابر دشمنان دفاع کند، بنابراین در مرحله اول از اقشار مختلف میلیونی به صورت خودجوش، حرکتی در جهت حفظ و حراست از دستاوردهای انقلاب و پیروزی‌های بزرگی که نصیب ملت شده است، به راه افتاد و بسیج مردمی غیرسازمان یافته شکل گرفت و پس از مراحلی به دلیل حوادث پرالتهاب ماه های اولیه پیروزی انقلاب اسلامی و شکل گیری نظام جمهوری اسلامی ضرورت بسیج عمومی ملت به صورت رسمی برای دفاع از آرمان های انقلاب اسلامی و اهداف نظام برخاسته از آن در برابر ناآرامی های ناشی از تحرک دشمنان و ایادی آن مورد توجه امام(ره) قرار گرفت، در چنین شرایطی بود که بسیج مستضعفین به فرمان امام خمینی(ره) تشکیل شد. در این راستا می توان گفت بسیج در چند ماه آغازین پیروزی انقلاب منتهی به آذر ۵۸ به صورت غیرسازمان یافته شکل گرفت، اما با تصرف لانه جاسوسی آمریکا و برملاشدن بیش از پیش توطئه های گسترده و پیچیده آمریکا و تحرکات خائنانه برخی جریان های تجزیه طلب، ناامن ساز و برانداز ایادی فریب خورده و وابسته به دشمنان و… زمینه سازی کرد امام(ره) با دید وسیع و پیامبرگونه خود در ۵ آذر ۵۸ تشکیل ارتش ۲۰میلیونی(در آن زمان) را صادر فرمودند و در این فرمان معجزه گون حرکت هایی را که به نام بسیج در جامعه در عمل نقش آفرینی می کردند انسجام بخشیدند و در پی فرمان امام(ره) زن و مرد و پیر و جوان عاشقانه فرمان رهبر الهی خود را لبیک گفتند و نهاد با برکت بسیج شکل گرفت. در این راستا باید گفت: ضرورت دفاع از مقدسات، اصل پیشگیری برای مقابله با تهدیدات، فرمان صریح خداوند تبارک و تعالی برای آمادگی عمومی و ترساندن دشمنان خدا، سفارش اولیای دین و… زمینه ها، دلایل و ضرورت تشکیل بسیج عمومی را شکل دادند. بستر و زیرساخت بسیج به عنوان « شجره طیبه و پرثمر انقلاب اسلامی»، « لشگر مخلص خدا»، « میقات پابرهنگان»، « معراج اندیشه پاک اسلامی»، «مدرسه عشق»، «مکتب شاهدان»، «سند کارآمدی و افتخارآمیز انقلاب اسلامی» و… روحیه، اندیشه و تفکر بسیجی است که حاصل آن فرهنگ بسیجی بوده که در بردارنده جوهره عقلی – دینی است و دارای ویژگی هایی چون: خدامحوری، عقلانی و منطقی بودن، آرمان گرایی واقع نگر، ایمان مداری، عدالت خواهی، ظلم ستیزی، وحدت گرایی و وفاق اندیشی و… است و در این فرهنگ که عقل و دین بر همدیگر منطبق هستند ارکانی چون تعامل عالمانه، عاقلانه و متعهدانه، باور مبنایی و اصولی، هم زبانی، همدلی و… وجود دارد. در این فرهنگ والا شاخص هایی چون: معنویت، شجاعت، آگاهی و شناخت، دشمن شناسی، ظلم ستیزی، عمل صالح و متعهدانه، اکرام و احترام، فداکاری در راه نظام، از خودگذشتگی در انجام تکلیف، اعتقاد به جامعیت نظام حکومتی اسلامی، اعتقاد به تقابل نظام اسلامی با نظام استکباری، تقید به حفظ نظام اسلامی، مسئولیت پذیری، داشتن قدرت تجزیه و تحلیل مسائل سیاسی – اجتماعی، آمادگی دائمی، حضور دائمی در صحنه، اندیشیدن به اهداف بزرگ، ترویج تفکر انقلابی، حرکت در مسیر رشد و تعالی و… وجود دارد.

در همین راستا به صورت کلان، زمینه ها، دلایل، ویژگی ها و… شکل گیری بسیج بررسی می شود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شکل گیری انقلاب اسلامی از آنجا که اندیشه امام خمینی(ره) مبتنی بر حرکت دین محور و حضور مردم در صحنه بود و همین تفکر انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند. در کنار نظام سازی و دولت سازی منطبق بر آموزه های دینی ضرورت تداوم حضور مردم در صحنه، مورد نظر ویژه امام(ره) قرار داشت در همین راستا طی فرمانی بسیج مستضعفین را تشکیل داد. نقش تعیین کننده و غیر قابل جایگزین بسیج در همه عرصه های انقلاب به عنوان کانون نظام دفاعی جمهوری اسلامی این تشکل الهی و شجره طیبه را در جایگاه ویژه ای قرار داد. بسیج به شکل سازمان یافته کنونی پدیده ای نوظهور و روز آمد است که ریشه در باورهای اسلامی ملت مسلمان ایران دارد.

بسیج مستضعفین و امکانات مردمی، تکیه گاه مطمئن و ذخیره پایان ناپذیری است که با کمک آن می توان همه مشکلات و چالش های فرا روی نظام را برطرف کرد با گذشت بیش از  ۴۰ سال از دوران پرفراز و نشیب پیروزی انقلاب  اسلامی تا کنون بر همگان ثابت شده که: ۱- حفظ جایگاه و موقعیت جمهوری اسلامی ایران ۲- ارتقای جایگاه اعتقادی نظام مقدس اسلامی و انقلاب اسلامی ۳- رویارویی بانظام سلطه و جهان استکباری ۴- حمایت و ایجاد دلگری در جوامع اسلامی، نجات مردم فلسطین، افغانستان، عراق که از اهداف انقلاب اسلامی است و… با تقویت بسیج تحقق یافته و می یابد.

از مهم ترین زمینه ها و دلایل شکل گیری بسیج می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- عزم واراده حضرت امام خمینی (ره) در تشکیل بسیج به منظور آمادگی دفاعی آحاد مردم(دفاع مردمی) در تمامی ابعاد، سطوح و… ۲- وجود احزاب و گروه های مذهبی، ملی و… داعیه دار حمایت از ملت و ناتوانی آن ها در تحقق اهداف نظام ۳- تهدید نظامی آمریکا به ایران پس از تصرف لانه جاسوسی (که آمادگی بالای جوانان را در کشور احتیاج داشت تا همانند انقلاب اول (پیروزی انقلاب) در صحنه حاضر باشند.) ۴- سازماندهی مردمی جهت صیانت و حفاظت از دستاورد های انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ۵- مقابله هوشمندانه با احتمال بروز تهدیدات خارجی و حوادث داخلی آینده ۶- و…

سازمان بسیج مستضعفان ویژگی هایی دارد که برخی از آنها عبارتند از:

۱- مجموعه ای مردمی و انقلابی است؛ ۲- برخوردار از مبانی و نظام اعتقادی کشور است؛ ۳- مبتنی بر اهداف انقلاب و نظام است؛ ۴- معطوف به نیازمندی های اساسی کشور است؛ ۵- سازمانی فراگیر است و همه افراد جامعه را شامل می شود؛ ۶- داوطلبانه و بر انگیزه و ایمان افراد استوار است؛ ۷- تابع رهبری دینی است؛ ۸- سازمان یافته در همه اقشار، اصناف و لایه های اجتماعی است؛ ۹- افزایش کارآمدی نظام و رفع نیازهای اساسی کشور را دنبال می کند؛ ۱۰- حفظ، تداوم، گسترش و عمق بخشی انقلاب اسلامی را هدف اصلی خود قرار داده است. ۱۱- و…

در همین راستا می توان گفت: غیرت، پای بندی به آموزه های دین و اخلاق، آگاهی و بصیرت، کار و تلاش بی وقفه، مردمداری، پیشگامی، صبر و پایداری، تکلیف محوری، همه جانبه نگری، کارآمدی، پشتوانه نظام و انقلاب اسلامی بودن و… از جمله ویژگی ها و صفات اصلی بسیج و بسیجی است و بسیجیان با بهره گیری از این ویژگی ها و صفات در یک نگاه سازمان یافته، تفکر و فرهنگ بسیجی را شکل می دهند.

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بسیج عبارت از پاک ترین و فداکارترین انسان های مؤمن(۰۵/۰۹/۱۳۷۶)، بهترین و خالص ترین و شرافتمندترین و پرافتخارترین انسان ها(۲۹/۰۷/۱۳۷۹)، مجموعه بهترین عناصر(۰۵/۰۹/۱۳۸۶)، نمونه و اسطوره ملت(۲۰/۱۱/۱۳۷۶)، پرچمداران افتخار ملی(۲۹/۰۹/۱۳۷۹)، نیروهای مؤمن پر انگیزه‌ی متعهد(۰۱/۰۹/۱۳۶۹)، مجموعه‌ی حزب ا.. واقعی(۰۶/۰۹/۱۳۹۰)، نیروهای مؤمن و حزب الهی(۰۵/۰۹/۱۳۶۹)، آمادگی و هوشیاری دائم(۰۹/۰۸/۱۳۸۶)، اقدام مؤمنانه و خالصانه و با انگیزه(۱۸/۰۷/۱۳۸۰)، احساس تکلیف دائمی(۱۴/۰۷/۱۳۷۳)، عناصر کاری ملت در میدان های سخت(۲۷/۰۸/۱۳۷۱)، مجموعه آماده‌ی برآوردن نیازهای انقلاب(۲۱/۰۲/۱۳۸۶)، حاضر در میدان مجاهدت، برای رسیدن به قله ها(۰۷/۰۹/۱۳۸۴)، دلسوز انقلاب(۳۱/۰۲/۱۳۸۶)، نماد توانایی مکتب و… است و بسیجی مظهری از: دل با ایمان، مغز متفکر، دارای آمادگی(۰۵/۰۴/۱۳۸۴)، ایثارگری و فداکاری(۰۷/۰۹/۱۳۸۴)، بیزار از بیگانگان، حضور داوطلبانه در میدان خطر(۰۶/۰۵/۱۳۷۹)، مدافع کشور و انقلاب اسلامی(۰۲/۰۹/۱۳۶۸)، ایستادگی مقابل نفوذ دشمن(۰۹/۰۸/۱۳۷۴)، مدافع ارزش های الهی و انقلابی(۰۶/۰۵/۱۳۷۹)، خنثی کننده نقشه های ابر قدرت ها و… است. از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) «بسیج یک برکتی است برای نظام جمهوری اسلامی، یک ذخیره است، یک گنج است؛ یک گنج بی انتها …»(۰۴/۰۹/۱۳۹۴).

از مهم ترین وظایف بسیجیان می توان به تقویت ارتباط با خداوند متعال، رعایت تقوا، ولایتمداری، اطاعت پذیری، بصیرت و دشمن شناسی، هوشمندی، ایستادگی، مقاومت، پایداری و آمادگی همه جانبه و… اشاره کرد.

در نگاهی کلان می توان گفت بسیج به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای اسلام است که منصه ظهور اصلی آن را می توان پس از پیروزی انقلاب اسلامی و از ابداعات حکیمانه و عالمانه حضرت امام خمینی(ره) دانست که در تمامی ابعاد، سطوح و… و به صورت مستمر و همه جانبه تا کنون توانسته است به دفاع از انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بپردازد.

بسیج به عنوان نماد سرمایه اجتماعی نظام اسلام در حوزه های اعتمادسازی، مشارکت عمومی، تقویت مشروعیت نظام، شبکه سازی اجتماعی هدفمند، پای بندی به ارزش ها، همبستگی اجتماعی و رضایتمندی عمومی، حفظ حاکمیت، برقراری امنیت و… دارای ابعاد گسترده و عمق زیادی است که پرداختن به آن ها در روند موفقیت های نظام و انقلاب بسیار بااهمیت است.

در همین راستا با توجه به نقش مهم، تأثیرگذار و الهام بخش این موضوع مهم و راهبردی از طرفی بر عموم مردم است تا با حفظ روحیه و اندیشه بسیجی، زمینه ساز عزت، اقتدار و امنیت ایران اسلامی شوند و از طرفی بر دلسوزان انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی است که با بررسی دقیق و همه جانبه اندیشه، تفکر و… بسیج و بسیجی، زمینه های انتشار و ترویج این موضوع راهگشا و کارگشا را تبیین و تشریح کنند.

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست