بهره گیری از راهبردهای دفاعی عاشورایی، ضرورت همیشگی امت اسلامی؛

رمز جاودانگی قیام امام حسین (ع) را باید تحلیل ارزش­ های والای الهی و انسانی در عرصه حفظ و حراست از مکتب حیات­ بخش اسلام دانست. تحلیل واقع­ بینانه نهضت عاشورا در پرتو تحلیل هدف اسلام و دعوت پیامبر اعظم (ص) میسور است. این قیام از بزرگترین و ماندگارترین نهضت­ هایی است که تقابل بین حق و باطل در آن تجلی دارد. امت اسلامی همچنان نیازمند منطق حسین (ع) است. در تبیین زمینه ­ها علل، فرآیند، اهداف و ماهیت قیام امام حسین (ع) پژوهشگران با رویکردهای مختلف، بر موضوع­ های مختلفی تاکید داشته­ اند.

پردازش راهبردی فرهنگ عاشورا از آن مکتبی ارائه می­کند که می­ تواند بعد ایدئولوژیک اسلام ناب را تبیین کند. نگاه راهبردی و ایدئولوژیک به عاشورا همه درس ­ها، آموزه ­ها و عبرت­ های آن را در سطحی بالاتر از موارد خاص اخلاقی و اعتقادی نشانده و در پویایی و بسیج اجتماعی می­ تواند نقش­ آفرین باشد.

مهم­ترین عوامل زمینه ­ساز عاشورا عبارتند از: ۱- زیر پا گذاشتن رهنمودهای قرآن و پیامبر (ص)، ۲- کم رنگ شدن معنویت و تقویت جاذبه­ های مادی، ۳- بی ­تفاوتی مردم و…

نگاه راهبردی بین اندیشه ­ها و اصول از یک سو و رفتار دینی از سوی دیگر پیوندی کارآمد ایجاد می­ کند.

امام حسین (ع) برای قیام و نهضت خود اهدافی را مدنظر داشت که برخی از آن ها عبارتند از: ۱- احیای سنت نبوی، ۲- اصلاح جامعه مبتنی بر آموزه­ های اسلام ناب (قرآن و سنت نبوی)، ۳- از بین بردن سلطه استبداد، ۴- از بین بردن بدعت­ ها و کجروی­ ها و…

از منظر رویکرد راهبردی، امام حسین (ع) بزرگترین طراح راهبردهای مبارزاتی جامعه اسلامی در طول تاریخ بوده است. آن حضرت با تعیین راهبردهای دقیق، اسلام را به عنوان یک مکتب دارای ایدئولوژی رهایی بخش، الگوی حرکت ­های متعالی تاریخ بشریت معرفی کرده است.

آن حضرت با شناخت مسائل جامعه اسلامی در سخت ترین شرایط با استفاده از قابلیت­ های اسلام و برجسته سازی نقاط ضعف دشمن، همه نقاط قوت وی را تحت تاثیر قرار داده و زمینه شکست سنگین جریان باطل یزیدی را فراهم ساخت. در عصری که تاریکی متراکم جاهلیت بر جامعه اسلامی سنگینی می­ کرد، امام حسین (ع) احیاء اسلام را هدف قیام خود قرار داده و برای تحقق این امر اصلاح امت اسلامی و بازگردانیدن سنت نبوی به جامعه را وجهه همت خویش ساخت.

دعوت

در نهضت امام حسین (ع) راهبردهایی وجود دارد که به سه راهبرد اصلی و ثابت و سه راهبرد فرعی و اقتضایی آن اشاره می­ شود. امام حسین (ع) حتی از دعوت افرادی با سوابق سوء و گناه کار نیز مایوس نبود. دعوت مکرر از سپاه عمر بن سعد و افراد شناخته شده نشانگر وسعت دعوت آن حضرت است.

امر به معروف و نهی از منکر

امر به معروف و نهی از منکر باعث عذرداشتن به درگاه الهی، امید به اصلاح و سبب نجات نهی­ کننده و عذاب حتمی فاسقان و مسخ شدن آنان به علت بی ­توجهی به نهی از منکر می ­شود.

خدای متعال در سوره اعراف می­ فرماید:

«وَ اِذ قَالَت اُمَّهُ مِنهُم لِمَ تَعِظُونَ قَوما اللهُ مُهلِکُهُم اَو مَعَذَّبُهُم عَذَابا شَدِیدا قَالُوا مَعذِرَه اِلَی رَبِّکُم وَ لَعَلَّهُم یَتَّقُونَ (۱۶۴)، فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُکِّرُوا بِهِ اَنجَینَا الَّذِینَ یَنهَونَ عَنِ السُّوءِ وَ اَخَذنَا الَّذِینَ ظَلَمُوا بِعَذَاب بَئِیس بِمَا کَانُوا یَفسُقُونَ (۱۶۵)»

«آنگاه که گروهی از آنان (به گروه نهی­ کننده) گفتند: چرا قومی را که مطمئنا خدا آنان را هلاک و به سختی عذاب خواهد کرد، موعظه می­ کنید؟ گفتند: تا عذری به درگاه پروردگارتان داشته باشیم و شاید آنان پروا کنند. پس چون آنچه را به آنان تذکر داده شده بود فراموش کردند، ما کسانی را که از کار بد نهی می­کردند نجات دادیم و آنان را که ستم کردند به سزای آنچه نافرمانی می­ کردند به عذابی سخت دچار کردیم.»

یزید مظهر اسلام­ زدایی، تحریف دین، برخوردار از فساد اخلاقی، احیاکننده تعصب­ های قومی و ارزش­ های جاهلی بود و مصداق کامل منکر به حساب می ­آمد، از این رو قیام حسین (ع) در جهت امر به معروف و نهی از منکر به وقوع پیوست.

امام خامنه ­ای می­فرماید: «امر به معروف و نهی از منکر یک واجب عمومی است اما در این میدان هم شما باید پیش قدم باشید و وظیفه بزرگ را بر دوش بگیرید. «ولتَکُن مِنکُم امَّه یَدعَونَ اِلَی الخَیرِ وَ یَامُرُونَ بِالمَعرُوفِ یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ» آن امت در میان جامعه اسلامی شما هستید.» (khamenai.ir، ۸/۵/۷۲)

حفظ عزت و نفی ذلت

جامعه اسلامی و امت پیامبر (ص) همچنان که نسبت به یکدیگر تواضع و خضوع دارند در برابر دشمنان همچون کوه استوار بوده و سر تسلیم و تعظیم فرود نخواهد آورد. خدای متعال می­ فرماید:

«مُحَمَّد رَسُولُ اللهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ اَشِدَّاءُ عَلَی الکُفَّار رُحَمَاءُ بَینَهُم» (فتح/۲۹) محمد فرستاده خداست و کسانی که همراه اویند در برابر کفار نیرومند و سرسخت و در میان خودشان مهربانند.

قرآن کریم می­فرماید: «لَن یَجعَلَ اللهُ لِلکَافِرِینَ عَلَی المُومِنِینَ سَبِیلَا» (نساء/۱۴۱). خدای متعال هیچ­گونه راه سلطه و ستمی برای کفار بر مومنان قرار نداده است.

امام خامنه ­ای می­ فرماید: «حرکت امام حسین (ع) حرکت عزت بود، یعنی عزت حق، عزت دین، عزت امامت و عزت آن راهی که پیغمبر ارائه کرده بود. امام حسین (ع) مظهر عزت بود.» (۱۳۸۲)

تشکیل حکومت

بدون تردید در اصلاح امت رسول الله، احیاء دین خدا و حفظ عزت اسلام و جامعه اسلامی حکومت نقش بی­ بدیلی دارد.

امام خامنه­ ای فرمودند: «بارزترین خصیصه نظام اسلامی حکومت است و برجسته ­ترین بخش­ های آن جامعه ایده آلی که اسلام می­ خواهد ترتیب بدهد شکل و نوع حکومت و رفتار حاکم است.» (khamenai.ir، ۹/۱/۷۱)

امام خامنه ­ای می فرماید: «نقطه مقابل حسین بن علی (ع) چه کسی بود؟ آن حکومت ظالم، فاسد بدکاره­ای بود که «یَعمَل فِی عِبَادِاللهِ بِالاِثمِ وَ العُدوَانِ» نمودار اصلی آن بود. که در جامعه­ ای که زیر قدرت او بود، با بندگان خدا و انسان­ ها با ستم، عدوان، غرور، تکبر، خودخواهی و خودپرستی رفتار می­ کرد. این خصوصیت عمده آن حکومت بود. چیزی که برایشان مطرح نبود، معنویت و رعایت حقوق انسان­ ها بود. حکومت اسلامی را به همان حکومت طاغوتی که قبل از اسلام و در دوران­ های مختلف در دنیا وجود داشته است تبدیل کرده بودند. (همان)

جهاد

جهاد به عنوان افضل اعمال و آخرین مرحله از امر به معروف و نهی از منکر و مقابله با مرتکبان منکر که نه تنها نهی از منکر در آنها اثر نمی ­کند، بلکه به جنگ با ناهیان از منکر می­ پردازند، ضرورت پیدا می ­کند.

امام حسین (ع) به یارانش فرمود: «اَیُّهَا النَّاسُ مَن کَانَ مِنکُم یَصبِرُ عَلَی حَدِّ اسَّیفِ وَ طعن الاسِنَّهِ فَلیَقُم مَعَنَا وَ اِلا فَلیَنصَرِف عَنَّا» ای مردم هرکس از شما که می­تواند بر زخم شمشیرها و ضربت نیزه ­ها بردبار باشد با ما بماند وگرنه از ما فاصله بگیرد.

و فرمود: «فَاِنَّ مُجَاهِدَهَ العَدُوّ فَرض عَلَی جَمِیعِ الاُمَّه لَو تَرَکُوا الجَهَادَ لَاتاهُمُ العَذَاب» جهاد با دشمنان بر جمیع مسلمانان واجب است. اگر آن را ترک کنند عذاب الهی آنان را فرا خواهد گرفت.

امام خامنه­ ای می­ فرماید: «لازمه مسلمانی هوشیاری و آگاهی است، مسلمان آن نیست که بنشیند تا خطر او را غافلگیر کند و سراسیمه به دنبال علاج­ جویی باشد. بلکه مسلمان کسی است که به حکم قرآن فرموده است: «وَ اَعَدُّوا لَهُم مَا اِستَطَعتُم مِّن قُوَّه وَ مِن رِبَاط الخَیل»، خود را از پیش در حد اعلانی توان آماده می­کند. ما بخصوص به خاطر تهدیدهایی که نظام جمهوری اسلامی و کشور عزیزمان همواره پیرامون خود داشته است و امروز هم دارد، باید این حکم «وَ اَعِدُّوا» را به معنای دقیق کلمه بفهمیم و عمل کنیم.» (khamenai.ir، ۲۴/۹/۷۹)

استقبال از شهادت

اگرچه گزینه (سناریو) جهاد و شهادت به نسبت تشکیل حکومت هزینه­ های بسیار سنگینی برای امام داشت، اما آن حضرت به شهادت نه تنها به عنوان شکست نگاه نکرد، بلکه آن را احدی الحسینیین دانست و با شهادت و ایثار خون خویش در پاسداری از اسلام همت گماشت.

امام حسین (ع) صحنه­ ای از شکوه و افتخار در عین مظلومیت آفرید که اسلام ناب را برای همیشه بیمه کرد.

هنگامی که شهادت به عنوان یک راهبرد تعریف شده باشد، بیشترین قدرت را ایجاد می­کند. زیرا در این صورت نه تنها هراسی از مرگ وجود ندارد، بلکه به عنوان بالاترین ارزش متعالی انسانی مورد استقبال و اشتیاق قرار می­ گیرد. به خصوص که در دین عقبی­گرای اسلام، شهادت کوتاه­ ترین راه برای دستیابی به بالاترین مدارج کمال است. از این رو کشته شدن مجاهد فی سبیل الله نه تنها در دل دیگران ترس ایجاد نمی ­کند، بلکه آنان را تبدیل به مجاهدانی شهادت­ طلب می­کند. در چنین صورتی است که منطق شهادت بر تلقی­ های دنیاطلبانه غالب شده و به تعبیر امام خمینی (ره) خون بر شمشیر پیروز می­ شود.

 

اگرچه پیرامون نهضت امام حسین (ع) به عنوان احیاگر سنت نبوی موضوعات گسترده و حقایق بلندی وجود دارد، اما برخی از این موارد عبارتند از:

  • رمز جاودانگی قیام امام حسین (ع) را باید در تحلیل از ارزش­ های والای الهی و انسانی در عرصه حفظ و حراست از مکتب حیات ­بخش اسلام جستجو کرد.
  • بدون تردید قیام امام حسین (ع) در راستای بعثت پیامبر اعظم (ص) بوده و از بزرگترین و ماندگارترین نهضت­ هایی است که تقابل حق و باطل در آن نمود عینی یافت.
  • مهم­ترین عوامل زمینه ­ساز نهضت امام حسین (ع) زیرپا گذاشتن رهنمودهای قرآن و پیامبر (ص) و… توسط مسلمانان بوده است.
  • احیای سنت نبوی، اصلاح جامعه و از بین بردن بدعت ­ها و کجروی­ ها از محوری­ترین اهداف قیام امام حسین (ع) بوده است.
  • دعوت به امر به معروف و نهی از منکر، حفظ عزت و نفی ذلت، شهادت ­طلبی و… از محوری ­ترین راهبردهای عاشورایی است.
  • امام حسین (ع) با قیام و شهادت ­طلبی خود صحنه­ هایی از شکوه و افتخار در عین مظلومیت آفرید که اسلام را برای همیشه بیمه کرد.
  • نهضت امام حسین (ع) کارکردهای زیادی برای همیشه دارد و بازخوانی آن ضرورت همیشگی است.
  • و…

در یک نگاه کلی باید گفت: توجه به راهبردهای کارآمد، دین اسلام ناب را به عنوان مکتبی دارای ایدئولوژی مترقی و کارآمد پاسخگوی پیش­ آمدهای مختلف متحمل و مدیریت آنها در مسیر اهداف متعالی اسلامی جلوه ­گر می ­سازد.

امام حسین (ع) با هدف احیاء اندیشه­ ها و آرمان ­های اسلامی و ارزش­ ها و شخصیت مسلمانان از طریق بازگرداندن سنت نبوی از دو دسته راهبردهای ثابت و اقتضایی بهره برد که عبارتند از:

راهبردهای ثابت

  • دعوت
  • امر به معروف و نهی از منکر
  • حفظ عزت و نفی ذلت­ پذیری

راهبردهای اقتضایی

  • تشکیل حکومت
  • جهاد
  • استقبال از شهادت

دسته ­بندی بالا به عنوان اصول و محورهای مورد توجه حضرت امام حسین (ع) در جهت ­گیری احیاگری و اصلاح امت پیامبر (ص) بوده است.

قیام و نهضت حسین (ع) کارکردهای زیادی برای امروز و فردای امت اسلامی و جهان بشری دارد. امروزه ضرورت دارد نهضت حسینی (ع) برای بشریت شناسانده شود. از منظر حسین (ع) حکومت افراد فاسد، ستمگر و… بر جوامع اسلامی عظیم­ترین بلیه و بزرگترین عامل فساد و تباهی امت اسلامی است، زیرا هدف نهایی اسلام مبتنی بر قرآن و سنت نبوی رسیدن به فلاح و رستگاری است.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این زمینه را پر کنید
این زمینه را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست