بیانیه «گام دوم انقلاب اسلامی» زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی(۳۸) 
انقلاب اسلامی با بهره گیری از آموزه های اسلام، قرآن و سنت نبوی موضوع آگاهی و بصیرت را برای آحاد امت اسلامی و به ویژه ملت ایران اسلامی مورد توجه قرار داد که این مهم، سبب زمینه سازی پیروزی انقلاب اسلامی در مراحل مختلف شد.

«مفهوم شناسی بصیرت با عنایت بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی»

بصیرت از مهم ترین مفاهیمی است که ضرورت دارد همواره مورد توجه تمامی جوامع و به ویژه جوامع اسلامی قرار گیرد.

انقلاب اسلامی با بهره گیری از آموزه های اسلام، قرآن و سنت نبوی موضوع آگاهی و بصیرت را برای آحاد امت اسلامی و به ویژه ملت ایران اسلامی مورد توجه قرار داد که این مهم، زمینه سازی پیروزی انقلاب اسلامی در مراحل مختلف را فراهم کرد.

مستکبران، سلطه گران و زیاده خواهان همواره در پی این بوده اند جهت تحقق سیاست ها و خواسته های خود، از انواع اقدامات، ابزارها و… بهره گیری کنند. در همین راستا آنان در میان جوامع هدف، شبهه افکنی، القائات دروغین، ایجاد ترس و واهمه و… را انجام می دهند.

به همین سبب جهت شناخت اهداف و راهبردهای دشمن، حفظ و تقویت بصیرت امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.

از طرفی باید گفت که در راستای حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی، بصیرت یکی از ضرورت ها و نیازهای پیش برنده و پیش‌رونده است.

در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی مفهوم بصیرت به صورت محتوایی مورد تأکید قرار گرفته است. به همین سبب، پرداختن به مفهوم، اهمیت و چگونگی تحقق بصیرت امری ضروری است.

در همین راستا مفهوم بصیرت با عنایت به بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد.

  1. بصیرت؛ به معنای به کارگیری عقل در مسیر هدایت انسان

بصیرت، نوعی به کارگیری عقل در مسیر هدایت انسان و استفاده از روشن گری آن است. قرآن کریم با ترغیب به بینا کردن دل ها با نور عقل، آنهایی را که از این نیرو استفاده نمی کنند، کوران واقعی معرفی می کند. خداوند متعال در آیه ۴۶ سوره حج می فرمایند:

أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَتَکُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ یَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُورِ:

آیا آنان(کافران) در زمین سیر نکردند تا دل‌هایى داشته باشند که با آن حقیقت را درک کنند، یا گوش‌هایى که با آن حقیقت را بشنوند؟ البتّه چشم‌هاى آنان کور نیست، لکن دل‌هایى که در سینه دارند نابینا است.

  1. بصیرت؛ عامل منفعت رسان به انسان ها

از منظر قرآن مجید، بصیرت سبب کسب منافع برای انسان ها می شود. خداوند متعال در سوره انعام، آیه ۱۰۴ می فرمایند:

قَدْ جَاءَکُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهَا وَمَا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ: همانا از سوى پروردگارتان، مایه‌هاى بینش و بصیرت، (کتب آسمانى و دلائل روشن) براى شما آمده است. پس هر که بصیرت یافت، به سود خود اوست و هر کس کورى گزید، به زیان خویش عمل کرده است و من نگهبان و ضامن (ایمان شما به اجبار) نیستم.

  1. بصیرت؛ عامل درست نگاه کردن، سنجیدن و تدبر

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بصیرت؛ عامل درست نگاه کردن، سنجیدن و تدبر است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«حوادث را درست نگاه کردن، درست سنجیدن، در آنها تدبر کردن، در انسان بصیرت ایجاد می‌کند؛ یعنى بینایى ایجاد می­کند و انسان چشمش به حقیقت باز می­شود.»(۰۴/۰۸/۱۳۸۹)

  1. تقوا؛ عامل ایجاد بصیرت

می توان گفت بصیرت به معنای توانایی تحلیل درست مسائل و تشخیص راه از بیراهه است. بر اساس دین اسلام، وجود تقوا در انسان سبب شناخت حق از باطل (فرقان) (ویژگی مهم بصیرت) می شود. خداوند متعال در این راستا در سوره انفال، آیه ۲۹ می فرمایند: « یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا إِن تَتَّقُوا اللَّهَ یَجعَل لَکُم فُرقانًا»: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اگر از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید، برای شما وسیله‌ای جهت جدا ساختن حق از باطل قرارمی‌دهد؛ (روشن‌بینی خاصّی که در پرتو آن، حق را از باطل خواهید شناخت؛)

رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) تقوا را نقطه مقابل غفلت و بی توجهی و حرکت بدون بصیرت می دانند و در این راستا می فرمایند: «خدا ناهوشیارى مؤمن را در امور زندگى نمى پسندد. مؤمن باید در همه امور زندگى، چشم باز و دل بیدار داشته باشد. این چشم باز و دل بیدار و هوشیار در همه امور زندگى، براى انسان مؤمن این اثر و فایده را دارد که متوجه باشد کارى که مى کند، برخلاف خواست خدا و طریقه و ممشاى دین نباشد. وقتى این مراقبت در انسان به وجود آمد که گفتار و عمل و سکوت و قیام و قعود و هر اقدام و تصرف او برطبق خط مشیی است که خداى متعال معین کرده، اسم این حالت هوشیارى و توجه و تنبه در انسان تقواست که در فارسى به پرهیزگارى ترجمه شده و مقصود از پرهیزگارى این است که حالت پرهیز و برحذر بودن همیشه در انسان زنده باشد.»(۱۰/۰۱/۱۳۶۹)

  1. بصیرت؛ عامل شناخت دوست و دشمن

رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بصیرت را عامل شناخت دوست و دشمن می دانند. معظم له در این رابطه می فرمایند: «یکى از کارهاى مهم در عمل نظامى، شناسائى است؛ شناسائى از نزدیک که زمین را بروند ببینند: دشمن کجاست، چه جورى است، مواضعش چگونه است، عوارضش چگونه است، تا بفهمند چه کار باید بکنند. اگر کسى این شناسائى را نداشته باشد، میدان را نشناسد، دشمن را گم بکند، یک وقت مى بینید که دارد خمپاره اش را، توپخانه‌اش را آتش می کند به طرفى که اتفاقاً این طرف، طرف دوست است نه طرف دشمن. نمی داند دیگر. عرصه ی سیاسى عیناً همین جور است. اگر بصیرت نداشته باشید، دوست را نشناسید، دشمن را نشناسید، یک وقت مى بینید آتش توپخانه ى تبلیغات شما و گفت و شنود شما و عمل شما به طرف قسمتى است که آنجا دوستان مجتمعند نه دشمنان. آدم دشمن را بشناسد؛ در شناخت دشمن خطا نکنیم. لذا بصیرت لازم است، تبیین لازم است.»(۰۵/۰۵/۱۳۸۸)

  1. بسان قطب نما بودن بصیرت

در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بصیرت؛ همچون قطب نما؛ نشان دهنده راه صحیح است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«بصیرت وقتى بود، غبارآلودگى فتنه نمی تواند آنها را گمراه کند، آنها را به اشتباه بیندازد. اگر بصیرت نبود، انسان ولو با نیت خوب گاهى در راه بد قدم می گذارد. شما در جبهه ى جنگ اگر راه را بلد نباشید، اگر نقشه خوانى بلد نباشید، اگر قطب نما در اختیار نداشته باشید، یک وقت نگاه می کنید مى بینید در محاصره ى دشمن قرار گرفته‌اید؛ راه را عوضى آمده اید، دشمن بر شما مسلط می­شود. این قطب نما همان بصیرت است.»(۱۵/۰۷/۱۳۸۸)

  1. توأمان بودن بصیرت و صبر

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بصیرت و تقوا، امری توأمان هستند.معظم له در این رابطه می‌فرمایند:

«تمام مشکلاتى که براى افراد یا اجتماعات بشر پیش مى آید، بر اثر یکى از این دو است: یا عدم بصیرت یا عدم صبر. یا دچار غفلت می شوند، واقعیت ها را تشخیص نمى دهند، حقایق را نمى فهمند، یا با وجود فهمیدن واقعیات، از ایستادگى خسته مى شوند. لذاست که به خاطر یکى از این دو یا هر دو، تاریخ بشر پر از محنت‌هاى بزرگ ملت‌هاست؛ پر از غلبه زورگویان عالم بر ملت هاى ضعیف النفس و غافل است. ده ها سال گاهى صدها سال یک ملت مقهور سیاست یک جهانخوار و یک قدرت بزرگ بوده است. چرا؟ مگر اینها انسان نبوده اند؟ بله انسان بوده‌اند؛ لیکن یا بصیرت نداشته اند یا اگر بصیرت داشته اند، در راه آن آگاهى خود، فاقد صبر لازم را بوده اند؛ یعنى یا بیدارى نداشته اند یا پایدارى نداشته اند»(۱۲/۰۸/۱۳۷۷)

در یک جمع بندی کلی می توان گفت بصیرت به عنوان یکی از مهم ترین ضرورت های انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود که همواره و به ویژه در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی به صورت محتوایی، به این موضوع مهم و راهبردی توجه شده است. در همین راستا می توان چنین بیان کرد:

۱- بصیرت؛ به معنای بهره گیری از عقل در مسیر هدایت و درک حقیقت است.

۲- بصیرت؛ عامل منفعت رساندن به انسان هاست.

۳- بصیرت؛ زمینه ساز درست نگاه کردن، سنجیدن و تدبر است.

۴- بصیرت؛ سبب شناخت دوست و دشمن است.

۵- بصیرت؛ همچون قطب نماست که سبب گمراه نشدن انسان می شود.

۶- بصیرت و صبر دو عنصر موفقیت در عرصه ها هستند.

۷- و…

همچنین باید یادآور شد با توجه به گسترش و پیچیدگی توطئه های مستکبران، سلطه گران و زیاده خواهان جهانی، حفظ و تقویت بصیرت در تمامی دوران و به ویژه در دوران کنونی امری ضروری است.

به همین سبب بر عموم ملت ایران اسلامی است که با حفظ بصیرت، زمینه های حرکت به سمت آرمان ها، اهداف و… انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی به ویژه در شرایط حساس گام دوم را بیش از پیش هموار کنند و همچنین زمینه های نفوذ، رخنه، تهاجم و… دشمن را مسدود کنند. در همین راستا، بر علماء و صاحبان اندیشه است تا با تبیین و تشریح مفهوم بصیرت و ابعاد آن، اهداف و خواسته های دشمنان را خنثی کرده و عزت و اقتدار ایران اسلامی را تضمین و تثبیت کنند.

دکتر عباسعلی فرزندی

 

فهرست