بیانیه «گام دوم انقلاب اسلامی» زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی؛(۴۴)
« مفهوم شناسی آمادگی همه جانبه با تمرکز بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی »

اسلام دینی جامع و همه جانبه نگر است که با در نظر داشتن تمامی ابعاد، زوایا و… انسان، همواره سعادت، تعالی و پیشرفت تمامی جوامع بشری و به ویژه مسلمانان جهان را مدنظر داشته است.

دشمنان و بدخواهان همواره با بهره گیری از انواع اقدامات، ابزارها و… در پی آن بوده اند که مانع عزت، همه گیر شدن و در واقع، عالمگیر شدن اسلام شوند، اما همانگونه که خداوند متعال در سوره صف، آیه ۸  می فرمایند:

یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ: آنان تصمیم دارند که نور خدا را با دهان‌ها (و سخنان و افتراها) ى خود خاموش کنند، در حالى که خداوند کامل کننده نور خویش است، هرچند کافران ناخشنود باشند. در همین راستا، همواره نقشه ها و اهداف آنان نقش بر آب شده است و خواهد شد.

به همین سبب، یکی از مهم ترین اقدامات اساسی جهت مقابله با نقشه ها و اهداف دشمنان و بدخواهان، بهره گیری از آمادگی همه جانبه در تمام ابعاد و سطوح است.

جامعه اسلامی برای تحقق اهداف مادی و معنوی خود و همچنین برای مقابله موفقیت آمیز با دشمنان باید در ابعاد مختلف آمادگی داشته باشد. این آمادگی باید در سطحی باشد که دشمنان و بدخواهان را در وضعیتی قرار دهد که هرگز به فکر تهاجم به ارزش ها و داشته های جامعه اسلامی نیفتند و به تعبیری جامعه اسلامی را به جایگاه بازدارنده قرار دهد. آمادگی روحی و معنوی، علمی و فکری، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، تبلیغاتی و… ابعادی از این آمادگی است.

برخورداری از توان علمی و فکری بالا، آمادگی برای بهره گیری حداکثری از ظرفت های ارتباطی و تبلیغاتی در جهت اثبات آموزه های اسلام و انقلاب اسلامی و مقابله با جنگ روانی دشمنان و… از مهم ترین ابعاد آمادگی است که آحاد جامعه اسلامی باید به آن توجه نمایند.

خداوند متعال در سوره انفال، آیه ۶۰ می فرماید:

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ: و هر چه در توان دارید از نیرو و اسبهاى آماده بسیج کنید تا با این [تدارکات] دشمن خدا و دشمن خودتان و [دشمنان] دیگرى را جز ایشان که شما نمیشناسیدشان و خدا آنان را مى ‏شناسد بترسانید و هر چیزى در راه خدا خرج کنید پاداشش به خود شما بازگردانیده مى ‏شود و بر شما ستم نخواهد رفت.

در دوران کنونی با توجه به اوضاع حساس منطقه و روابط بین الملل و همچنین با افزایش هجمه ها و تهدیدات همه جانبه دشمنان، پیچیده تر شدن دامنه دشمنی دشمنان قسم خورده انقلاب اسلامی، نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و ملت ایران اسلامی، کسب، تضمین و تثبیت آمادگی همه جانبه امری جهت مقابله همه جانبه با دشمنان، کسب عزت و اقتدار و امنیت همه جانبه جمهوری اسلامی ایران و نقش بر آب کردن نقشه های دشمنان امری ضروری و بدیهی است.

یکی از مهم ترین ارکانی که نقش بسزا و مؤثری در راستای تحقق آرمان ها، اهداف و… انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی داشته است، رهبری دینی بوده است. در همین راستا باید گفت بهره گیری از بیانات و رهنمودهای آن بزرگواران حکم فطرت، عقل و… است.

بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی با در نظر داشتن آموزه ها و تعالیم دین اسلام توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی مطرح شد. نکته قابل توجه که این بیانیه همچون دیگر بیانات معظم له، داری رهنمودهای حکیمانه و مدبرانه ای است که با در نظر داشتن وضعیت کنونی کشور(وضعیت داخلی کشور: استعدادها، ظرفیت ها، امکانات و… داخلی) و همچنین با رصد و اشراف کلی و همه جانبه نگر نسبت به منطقه و محیط بین الملل( به ویژه تقابل جبهه اسلام(مقاومت اسلامی) با جبهه کفر(جبهه استکبار جهانی، سلطه گران و زیاده خواهان) و نیز با نگاه آرمان گرایانه واقع بینانه نسبت به آینده بیان شده است.

یکی از مهم ترین و مبنایی ترین موضوعاتی که در این بیانیه به صورت محتوایی و معنایی به آن اشاره شده است، آمادگی همه جانبه است.

آمادگی همه جانبه به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای مقابله با دشمن، امری ضروری برای تمامی جوامع اسلامی و به ویژه ایران اسلامی است.

آگاهی، بصیرت، بیداری، غفلت نکردن، حضور در صحنه، احساس مسئولیت، شناخت ظرفیت ها، شناخت توطئه های دشمن، دشمن شناسی، تقویت باور اعتماد به وعده های الهی، اتحاد، انسجام، اخوت اسلامی، پای بندی به ارزش ها و…. بخشی از عوامل و عناصر ایجاد و تقویت آمادگی است.

شناسایی ظرفیت ها از مهم ترین و اساسی ترین ویژگی آمادگی به ویژه آمادگی همه جانبه است، تقویت سرمایه های ملی به ویژه در حوزه سرمایه اجتماعی که بعد معنوی و تاریخی جامعه است از زیرساخت های جامعه اسلامی به حساب می آید، این ظرفیت از طریق همکاری و مشارکت در تعاملات اجتماعی می تواند به آمادگی های جامعه برای حرکت به سوی پیشرفت و رشد کمک کند، در واقع هر میزان که سرمایه اجتماعی تقویت شود بر میزان آمادگی جامعه افزوده می شود. سرمایه اجتماعی که متکی به ارزش های اجتماعی است دربرگیرنده اعتماد، تعهد، مسئولیت پذیری، حسن تفاهم، همدردی، همبستگی، فداکاری و… است و این عوامل و عناصر از طریق تبیین و ترویج، آموزش، مشارکت های مردمی، روحیه جمع گرایی و… شکل گرفته و تقویت می شود.

شناخت فرصت ها و بهره گیری از آن نیز از ویژگی های محوری آمادگی مه جانبه است و فرصت سازی از تهدیدات نیز در این زمینه داری اهمیت ویژه ای است، به گونه ای که بتوان به ایجاد ظرفیت های جدید برای حفظ و تقویت ارزش های اسلامی و انقلابی پرداخت.

موضوع شناسی، شناخت منابع، زمان شناسی و مدیریت زمان و…، برخورداری از سیاست ها و برنامه های کارآمد از جمله عوامل محوری آمادگی در عرصه های مختلف به ویژه آمادگی همه جانبه است.

در ایران اسلامی می توان مفهوم آمادگی را از منظر آموزه های اعتقادی و عقلانی مورد توجه قرار داد که علاوه بر اقتدار همه جانبه بتوان هرگونه تعرض و تهاجم دشمنان را در پناه آن دفع کرد و در این راستا ارتقاء توان کشور در ابعاد مختلف از فرایض و ضرورت های عقلی است.

آمادگی با چنین نگرشی در حوزه های: آمادگی برای آینده، حفظ ارزش ها، مقابله با توطئه دشمنان و… قابل توجه و پیگیری است.

این نوع آمادگی که با مفهوم همه جانبه مورد توجه قرار می گیرد متکی بر اصولی چون: دشمن شناسی، پایداری و استقامت، خلاقیت و نوآوری، هوشمندی، قدرت افزایی و اقتدار، انقلابی گری و… است.

در مجموع آمادگی همه جانبه با شناخت ظرفیت های پنهان و آشکار و ظرفیت سازی جدید و تبدیل تهدیدات و ضعف ها به فرصت در ابعاد مختلف: فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، علمی، فکری و… در راستای حفظ ارزش های اسلام و دستیابی به اهدف امت اسلامی و جمهوری اسلامی حاصل می شود.

آمادگی باید دربردارنده ظرفیت ها و توانایی های خودی، الزامات زیرساختی، کارآمدسازی منابع، نیازشناسی و… در راستای پشتیبانی از آرمان ها و اهداف جامعه، تبدیل تهدیدات به فرصت ها، مدیریت بحران های احتمالی و ایجاد رعب بر دشمنان باشد.

در همین راستا، در یک تعریف کلان و جامع می توان گفت که آمادگی همه جانبه به معنای شناسایی و به کارگیری ظرفیت ها، استعدادها و… پنهان و آشکار جهت بازدارندگی، پیشگیری، مقابله و… با آسیب ها و همچنین تهدیدات بالقوه و بالفعل در حوزه فرهنگی – اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، دفاعی، امنیتی و… ، تبدیل تهدیدات و نقاط ضعف دشمن به فرصت و نقاط قوت خودی و همچنین ایجاد ظرفیتهای جدید برای حفظ ارزش های دین مبین اسلام و دستیابی به آرمان ها و اهداف انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی و تحقق امنیت همه جانبه با تأکید بر اندیشه و نظریات حضرت امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی(مد ظله العالی)  در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی اطلاق می شود که به کارگیری صحیح آن سبب عزت، اقتدار، امنیت و… برای نیروهای خود و بازدارندگی برای افراد، گروه ها و… تهاجم کننده در تمام ابعاد و سطوح می شود.

بر این اساس به مفهوم آمادگی همه جانبه با عنایت بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی پرداخته می‌شود.

  1. آمادگی توأمان در حوزه علمی(نرم افزاری) و عملی(سخت افزاری) عامل جلوگیری از تعرض دشمنان

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، آمادگی به صورت همه جانبه(اعم از آمادگی در حوزه نرم افزاری و سخت افزاری) مد نظر است که این مهم می تواند از تعرض دشمنان جلوگیری کند. معظم له در این راستا می فرمایند:

«آمادگی‌هایتان را افزایش بدهید؛ هم آمادگیِ علمی را [یعنی‌] در علم و در تحقیقات، هم آمادگی‌های ابزاری را [یعنی‌] ابزارهای جنگی. … ابتکارات شما، ابداعات شما، نوآوری‌های شما در مسئله‌ی ابزارها و نوآوریِ در ابزار به موازات تحرّک دشمن در کار علمی و ابزارسازی و حضور نظامی باید افزایش پیدا کند؛ و میشود؛ نوآوریِ ذهن انسان پایان ندارد. … دائم به فکر باشید، دست برتر را داشته باشید؛ ملاک «تُرهِبونَ بِه‌ عَدُوَّ الله» است. دشمن اگر نترسد، تعرّض میکند؛ اگر نترسد، به خود جرئت میدهد که تجاوز بکند.»(۱۵/۰۷/۱۳۹۴)

  1. آمادگی همه جانبه؛ عامل مهم ترسیدن دشمن

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، آمادگی همه جانبه، عامل مهم ترسیدن دشمنان است. معظم له در این رابطه، با اشاره به آیه ۶۰ سوره انفال می فرمایند:

«اوّلاً اِعداد -[یعنی] آماده کردن- به اندازه‌ی استطاعت؛ یعنی هیچ قانع نباشید به یک حدّی؛ هر چه میتوانید، این آمادگی را در بخشهایی که در خود آیه ذکر شده بایستی تأکید بکنید و زیاد کنید. سپاه روزبه‌روز باید آمادگی‌های خودش را بیشتر کند. آنچه درباره‌ی آن باید آمادگی ایجاد کنید، اوّلاً «قُوَّه» است، ثانیاً «رِباطِ الخَیل»‌ است. «قُوَّه» یعنی قدرت، یعنی توان و نیرو؛ «رِباطِ الخَیل» یعنی ابزار؛ ابزارهای گوناگون؛ در هر دوره‌ای ابزار متناسب با آن [دوره] است. هدف چیست؟ تُرهِبونَ بِه عَدُوَّ اللهِ وَ عَدُوَّکُم؛ «تُرهِبون» فقط به معنای این نیست که آنها را بترسانید که از شما بترسند؛ نه، این ترس، بازدارنده است. اگر چنانچه دشمن بیمناک شد از قدرت شما، از آمادگی شما، آن وقت این بیمناکی، بازدارنده‌ی دشمن است. باید کاری کنید که دشمن از هیبت مردان جوان مؤمن فداکار پرُانگیزه احساس بیم بکند؛ و خودِ این مهم‌ترین بخشِ بازدارنده است.»(۲۱/۰۷/۱۳۹۸)

  1. آمادگی همه جانبه؛ عامل اساسی ممانعت از نفوذ و رخنه های همه جانبه دشمنان؛

آمادگی همه جانبه؛ عامل اساسی ممانعت از از نفوذ و رخنه های همه جانبه دشمنان است. رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) در این رابطه می فرمایند:

«هوشیار باشیم؛ … [دشمنان] در صدد نفوذند، در صدد رخنه کردنند؛ این رخنه از جاهای مختلفی ممکن است باشد؛ مواظب باشید. یک وقت آدم خبر میشود که فرض بفرمایید فلان سازمان آمده یک بخشی از مجموعه‌ی فرهنگی ما را -مثلاً فرض کنید مهدکودک‌ها را- به یک شکل خاصّی دارد هدایت میکند؛ این را آدم میفهمد، بعد که نزدیک میشود میبیند کار خطرناکی و کار بزرگی است [امّا] آدم توجّه نداشته؛ اینها رخنه است؛ در زمینه‌های گوناگون؛ در زمینه‌های اقتصادی، در رفت‌وآمدها، در همه‌ی دستگاه‌ها.»(۰۴/۰۶/۱۳۹۴)

  1. آمادگی همه جانبه؛ سبب غافلگیر نشدن در برابر دشمنان

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، آمادگی همه جانبه؛ سبب غافلگیر نشدن در برابر دشمن می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«کشور امروز خوشبختانه درگیر جنگ نظامى نیست امّا درگیر جنگ سیاسى است، درگیر جنگ اقتصادى است، درگیر جنگ امنیّتى است و بالاتر از همه درگیر جنگ فرهنگى است؛ درگیر جنگ است. یعنى این را اگر کسى نداند، آن‌وقت خواب خواهد ماند؛ اگر کسى نداند خواب خواهد ماند. همین‌قدر که ندانید دشمن در صدد حمله است و این حمله از کجا است و چگونه است، باید مطمئن باشید شکست میخورید؛ باید بدانید که دشمن چه‌کار میکند. امروز صحنه‌ى کشور این است. اینکه ما میگوییم «جنگ فرهنگى»، «جنگ اقتصادى»، این هیچ منافات ندارد با اینکه احساس آرامش هم در کشور بشود. ما طرف‌دار احساس امنیّتیم، ما میخواهیم احساس امنیّت بشود؛ یعنى بگیر و ببند و بزن و بکوبى وجود نداشته باشد؛ همه احساس امنیّت بکنند؛ ما این را دوست میداریم؛ این منافات ندارد با آن حرفى که گفتیم که دشمن دارد به شکل ویژه‌ى ممکن با ما مبارزه میکند. آن شکل ویژه را باید شناخت و راه مقابله‌ى با آن را پیدا کرد؛ انواع و اقسام شیوه‌ها هست؛ منتها حالا بعضى‌ها نمیخواهند این را بفهمند، نمیخواهند باور کنند، چون اگر چنانچه باور کنند تکلیف به گردنشان میگذارد؛ بعضى‌ها هم کشش آن را ندارند. امّا واقعیّت قضیّه این است؛ یعنى امروز در زمینه‌هاى مختلف – همان‌طور که عرض کردیم، هم در زمینه‌ى اقتصادى، هم در زمینه‌ى فرهنگى، هم در زمینه‌ى سیاسى – یک جنگى در کشور وجود دارد. وَ اِنَّ اَخَا الحَربِ الاَرِق؛ کسى که اهل مبارزه است بیدار است؛ بعد فرمود: وَ مَن نامَ لَم یُنَم عَنه؛ اگر شما در جبهه خوابت برد، معنایش این نیست که طرف مقابل هم خوابش برده و او هم غافل است؛ اگر تو از او غافل شدى، نشانه‌ى این نیست که او هم از شما غافل است؛ نخیر، شما ممکن است خوابت ببرد، [امّا] او بیدار باشد؛ این را باید توجّه داشت؛ لذاست که عرصه عرصه‌ى مهمّى است.»(۱۴/۰۲/۱۳۹۴)

«معنای این آیه [وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّهٍ وَ مِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِه‌ عَدُوَّ اللهِ وَ عَدُوَّکُم] این است که غافلگیر نشوید؛ معنایش این است که اگر چنانچه دشمنی به شما حمله کرد، شما بر اثر کمبود امکانات، کمبود سلاح و مهمّات، کمبود آمادگی، خسارت تحمّل نکنید، که خسارت شما خسارت ملّت است، خسارت شما خسارت اسلام است.»(۳۰/۰۱/۱۳۹۴)

  1. آمادگی همه جانبه؛ بهترین راه برای عقب‌نشاندن دشمنان

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، آمادگی همه جانبه؛ بهترین راه برای عقب‌نشاندن دشمنان است. معظم له در این رابطه می فرمایند:«بهترین راه برای عقب‌نشاندن دشمن، اظهار آمادگی است. آن ملتی که آمادگی خود را، حضور خود را، عزم راسخ خود را در همه‌ی میدانها به نمایش میگذارد، دشمن را از نفوذ در خود و غلبه‌ی بر خود مأیوس میکند. در مقابل افکار جهانی و نگاههای جهانی، ملت ایران در هیچ مسئله‌ای، باید اظهار ضعف و عقب‌نشینی نکند.»(۱۵/۱۰/۱۳۸۶)

با نگاهی گذرا به مفهوم آمادگی همه جانبه می توان گزاره هایی را در این راستا مطرح کرد که برخی از آن ها عبارتند از:

۱- آمادگی به معنای آماده نمودن ظرفیت های شناسایی و تقویت ظرفیت ها و توانایی های خودی است.

۲- مفهوم آمادگی را می توان در فراهم سازی الزامات زیرساختی جستجو کرد.

۳- آمادگی به معنای ظرفیت سازی برای پشتیبانی از آرمان ها و اهداف جامعه اسلامی است.

۴- آمادگی در مفهوم ظرفیت سازی بهینه از منابع و برخورداری لازم و کافی از آن ظرفیت ها تجلی پیدا می کند.

۵- آمادگی به معنای توانایی همه جانبه برای مقابله با دشمن در حوزه های مختلف است.

۶- شناسایی و رصد ظرفیت های فرصت آفرین بخشی از مفهوم آمادگی است.

۷- آمادگی به معنای فراهم سازی زمینه ها برای مدیریت فرصت ها جهت نیل به اهداف است.

۸- آمادگی به معنای داشتن برآورد لازم از نیازهای آینده و آماده شدن در این راستا است.

۹- آمادگی می تواند شامل افزایش کارآیی و ارتقاء بهره وری در حوزه های مختلف شود.

۱۰- برخورداری جامعه اسلامی از نیروهای انسانی مؤمن، کارآمد و متعهد بخشی از مفهوم آمادگی است.

۱۱- برخورداری از سیاست های مؤثر با اتکا بر ظرفیت مردم از عوامل سازنده مفهوم آمادگی است.

۱۲- فراهم سازی زمینه ها و تمرکز بر چگونگی استفاده بهتر از زمان، بخشی از مفهوم آمادگی است.

۱۳- برخورداری از راهبردها و راهکارهای کارشناسانه و خبرگی، از عوامل سازنده مفهوم آمادگی است.

۱۴- آمادگی می تواند ظرفیت سازی برای مدیریت بحران های احتمالی را ضمانت کند.

۱۵- برخورداری از ظرفیت ایجاد شرایط برای ایجاد رعب بر دشمنان مفهوم آمادگی را می سازد.

۱۶- و…

در یک جمع بندی کلی می توان گفت که آمادگی همه جانبه یکی از مهم ترین موضوعات برای تمامی جوامع اسلامی و به ویژه ایران اسلامی محسوب می شود که دارای پشتوانه فطری، عقلانی، دینی و… است.

با دقت نظر در بیانات و رهنمودهای عالمانه و حکیمانه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) و به ویژه با تمرکز بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی می توان گفت که در اندیشه معظم له، آمادگی همه جانبه(سخت افزاری و نرم افزاری) مورد نظر بوده است و معظم له به آن ها توجه داشته اند. می توان گفت که از منظر معظم له، آمادگی همه جانبه عامل مهم ترسیدن دشمنان، ممانعت از نفوذ و رخنه های همه جانبه دشمنان، غافلگیر نشدن در برابر دشمن، عقب‌نشاندن دشمنان و… می شود.

در همین راستا بر علماء، نخبگان و صاحبنظران است تا موضوع آمادگی همه جانبه را تبیین و تشریح کنند تا به این سبب، ظرفیت های جامعه برای تقویت آمادگی به گونه ای افزایش یابد که متأثر از آن عزت، اقتدار و امنیت ایران اسلامی بیش از پیش تضمین و تثبیت شود و در نابودی و اضمحلال جبهه کفر و مستکبران جهانی تسریع شود.

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست