بیانیه «گام دوم انقلاب اسلامی» زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی؛(۴۷)
« خودباوری رکن اساسی پیشرفت در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی »

دین اسلام و انقلاب اسلامی به دلیل نگاه همه جانبه به انسان، جامعه و… همواره پیشرفت و تعالی افراد و جوامع را در نظر داشته است، در همین راستا می توان گفت از منظر معارف دینی و آموزه­های انقلاب اسلامی فرد و جامعه اسلامی باید رسیدن به کمال و سعادت را هدف اصلی و مطلوب خود بدانند، از این منظر باید به خودباوری توجه ویژه کرد، زیرا خودباوری زمینه­های لازم را برای تقویت روحیه­ی اعتماد به توانایی­های فردی و اجتماعی فراهم می­کند و این مهم باعث کارآمدی در عرصه­های مختلف می­شود و متأثر از این کارآمدی، جامعه می­تواند با چالش­های مختلف پیش رو مقابله کند. خودباوری فرد و جامعه را آماده می­سازد تا با پستی و بلندی­های زندگی روبرو شده و بر مشکلات غلبه غلبه کند، اعتماد به نفس و خودباوری باعث پرورش استعدادهای انسانی شده و ساماندهی اجتماعی و هم­افزایی عمومی را در راستای تحقق هدف و مقابله با چالش­ها و موانع در پی خواهد داشت.

تفکر، اندیشه و تعقل به عنوان معیار ارزش و درجات کمال انسان به عنوان عنصر و عامل اصلی خودباوری و اعتماد به نفس در زندگی فردی و اجتماعی نقش­آفرینی می­کند، در یک نگاه کلی باید گفت خودباوری از عوامل، عناصر و ارکان مهم تعیین­کننده ظرفیت­های اجتماعی جوامع، ملت­ها و دولت­ها برای رسیدن به عزت و سربلندی است و در واقع پیشرفت جامعه وابسته به آن است. باید گفت:

۱- اعتقاد به خداوند، ظرفیت رسیدن به بالاترین درجات کمال را در انسان ایجاد می کند.

۲- اسلام و آموزه­های دینی کامل­ترین نگاه ها را به سعادت و پیشرفت فردی و اجتماعی و به ویژه در حوزه اعتماد به نفس و خودباوری ارائه نموده است.

۳- شناخت نقاط قوت و ضعف باعث تقویت انگیزه برای حرکت و تلاش در جهت رسیدن به اهداف می­شود که این مهم می تواند زمینه ساز تحقق اعتماد به نفس و خودباوری شود.

۴- باور مثبت به استعدادها و توانمندی­های اجتماعی و ملی، زمینه­های لازم برای بهره­برداری از توانمندی­ها و فرصت­سازی از آنها را فراهم می­کند و… برخی از ظرفیت­های در اختیار ملت ایران اسلامی است تا با تمرکز بر خودباوری و اعتماد به نفس در ادامه مسیر سرافرازانه خود در حرکت حیات­آفرین مراحل انقلاب اسلامی در محیط ملی و فراملی به سوی هدف متعالی خود یعنی تحقق تمدن نوین اسلامی، از آن ظرفیت­ها استفاده کنند.

برای رسیدن به خودباوری و اعتماد به نفس مطلوب، باید شناخت ظرفیت ها، استعداد و توانمندی­های فردی، اجتماعی، دینی و ملی را در دستور کار قرار گیرد. خودباوری در ملت ایران ترکیبی از باورهای دینی و میهنی است. بدیهی است که دانش، رفتار و فرهنگ و سنت­های ملت ایران از اسلام سرچشمه گرفته و با آموزه‌های دینی آمیخته است. از این رو برای بهره­مندی از ظرفیت­های مقوم خودباوری، جامعه اسلامی نیازمند شناخت همه جانبه مفهوم، ویژگی­ها، ابعاد، اهمیت و ضرورت و راهبردها و راهکارها و… است تا با عنایت بر این عنصر و عامل محوری، پیشرفت و تکامل را در گام دوم انقلاب اسلامی برای ملت ایران تضمین نموده و از آثار آن، دیگر جوامع اسلامی و امت اسلامی را بهره­مند نماید.

خودباوری به معنای باور به توانایی­های خود برای دنبال کردن فعالیت­ها، عبور از موانع و تحقق اهداف فردی و اجتماعی است.

خودباوری و اعتماد به نفس این است که انسان با بهره گیری از عقل و خرد در پرتو قدرت اراده با تصمیم و قاطعیت همراه با توکل به خداوند کارها را تعقیب کند و خود را بر انجام امور توانا بشمارد، در این راستا باید گفت اعتماد به نفس به ویژه در عرصه اجتماعی باعث می­شود در حوزه­های مادی و معنوی از تمامی امکانات و استعدادها حداکثر استفاده بشود.

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) خودباوری و اعتماد به نفس ملی یکی از شعارهای تحقق یافته انقلاب اسلامی و از درخشان­ترین کارنامه­های جمهوری اسلامی است. این معنا در راستای نظر روشن امام خمینی(ره) است که تأکید می­فرمودند:

«… عمده این است که شما دو جهت را درنظر بگیرید که من کراراً عرض کردم، یکی اعتماد به خدای تبارک و تعالی، که وقتی برای او بخواهید کار کنید به شما کمک می­کند… و یکی اتکال به نفس، اعتماد به خودتان، شما خودتان جوان­هایی هستید که می­توانید همه کارها را انجام دهید.»(صحیفه امام، ج۱۸، ص۱۸۹)

رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) ایجاد و تقویت اعتماد به نفس و خودباوری را از مشخصات عصر انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) می­دانند و معتقدند که انقلاب اسلامی با رهبری امام خمینی(ره) روح خودباوری و اعتماد به نفس را در ملت ایران و سایر ملت­ها زنده کرد و با بالارفتن اعتماد به نفس از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، تحولاتی در ایران و جوامع اسلامی ایجاد شد که متأثر از این خودباوری، مقاومت و بالندگی سرنوشت­سازی شکل گرفت که جمهوری اسلامی بتواند در برابر ظالمین و مستکبرین جهانی بایستد و در این دوره حساس تاریخی که آمریکا با همه ظرفیت­ها رو در روی ملت ایران ایستاده است، مقاوم­تر و محکم­تر از گذشته، آماده مقابله با نظام استکباری با محوریت آمریکا باشد.

با توجه به اینکه جمهوری اسلامی کشوری پیشرفته، قدرتمند، دارای عزت، سرشار از معنویت، است، الهام­بخشی و تحقق تمدن نوین اسلامی را مهم ترین هدف خود قرار داده است، امروز به مفهوم خودباوری و اعتماد به نفس ملی بیش از پیش نیازمند است. اگر تا پیش از این، انقلاب اسلامی به عنوان انقلابی متکی به معرفت و معنویت دینی مفهوم جدیدی برای زندگی بشر موردتوجه قرار داد و شرایط را برای شکل­گیری اعتماد به نفس ملی در سطح داخلی و اعتماد به نفس دین بنیاد برای مسلمانان فراهم کرد، امروزه نیز خودباوری و اعتماد به نفس را یکی از الزامات پیشرفت در همه امور و در همه سطوح می داند. پیشرفت در عرصه های مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فن آوری، به انزوا کشاندن دشمنان در همه زمینه ها ضمن این که از نتایج و آثار خودباوری و اعتماد به نفس است، اما ادامه این پیشرفت ها در جامعه به تقویت و ارتقاء این خودباوری و اعتماد به نفس اتکا دارد. نگاهی به روح حاکم بر بیانیه گام دوم انقلاب و بندهای مختلف آن نشان دهنده این حقیقت است که جدی ترین و موثر ترین نیاز گام دوم انقلاب اسلامی خودباوری، اعتماد به نفس و قوی شدن در ابعاد و عرصه های مختلف است. خودباوری و اعتماد به نفس از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی نشان دهنده اهمیت ویژه این مفهوم حیاتی است:

  1. خودباوری عامل مقابله با استمرار سلطه دشمنان؛ از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) استعمارگران با تکیه بر استبداد داخلی همواره با تزریق روحیه خودباختگی و بی اعتمادی به خود سلطه خود را بر این کشور ادامه داده اند، ایشان در این زمینه فرموده اند: «یکی از سنگرهای دشمن برای تسلط بر کشور ما، عبارت بود از تزریق بی­اعتقادی به خود، بی­اعتمادی به خود، نداشتن اعتماد به نفس ملی؛ در مقابل چشمشان زرق و برق کشورهای غربی را مشاهده می­کردند، پیشرفت­های علمی و پیشرفتهای فناوری و زرق و برق تمدنی مادی آنها را می­دیدند و در (کشور) خودشان اینها نبود، در کشور این چیزها نبود، عقب ماندگی بود، لذا احساس بی­اعتمادی به خود می­کردند، احساس ناباوری به خود می کردند.»(۱/۱/۹۵)
  2. خودباوری رمز پیشرفت و مقابله با عقب افتادگی و عقب نگه داشته شدن؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) مفهوم ما «نمی توانیم» که نتیجه خودباختگی و فاصله گرفتن از خودباوری را سم مهلک و عامل اساسی عقب ماندگی ایران قلمداد نموده چنانچه فرموده اند: «نتیجه تزریق سم مهلک «ما نمی توانیم» در فرهنگ ملت ایران این شد که: «هر کاری که مطرح میشد، میگفتند آقا ما که نمیتوانیم! آقا فلان چیز را بسازید، میگفتند ما که نمیتوانیم! با فلان شعار غلط در دنیا مقابله کنیم، میگفتند آقا ما که زورمان نمیرسد، ماکه نمی توانیم.» (۱۴/۲/۸۷)
  3. خودباوری مهمترین مولفه معنوی پیشرفت؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) خودباوری را به مثابه سنگری برای حفاظت از انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی می دانند و معتقدند که انقلاب اسلامی حرکتی علیه وابستگی و عقب ماندگی بود. «این انقلاب یک حرکت عظیمی بود برای این که وابستگی و عقب ماندگی را – این دو ذلت بزرگ را- به برکت اسلام و با راهنمایی و رهبری اسلام، از این ملت بزداید؛ دو درد طولانی مزمن بود، اینها را علاج بدهد، انقلاب برای این بوجود آمد و نظام جمهوری اسلامی بر این اساس تشکیل شد.» (۱۹/۱۰/۹۵)، معظم له نقش تعیین کننده خودباوری و اعتماد به نفس را در انهدام سنگرهای ایجاد شده توسط دشمن را این گونه تبیین فرموده اند: «انقلاب آمد و به دست جوان های خودش این سنگرها را تخریب کرد، منهدم کرد و به جای آن، سنگرهایی برای حفاظت از انقلاب و برای حفاظت از جمهوری اسلامی و منافع ملی بوجود آورد. اینها میخواهند بیایند آن سنگرهای تخریب شده قبلی را دوباره ترمیم کنند و این سنگرهایی را که به دست انقلاب و انقلابیون و جوانها بوجود آمده است از بین ببرند؛ این هدف است … انقلاب آمد این ناباوری را به کلی تبدیل کرد به باور به خود، اعتماد به نفس ملی؛ جوان ایرانی می گوید ما می توانیم.» (۱/۱/۹۵)، ایشان معتقدند برای غلبه بر ذلت و عقب ماندگی و پیشرفت خودباوری و عزت ملی لازم است « [برای پیشرفت و… ] امکانات مادی کافی نیست و… مولفه های دیگر لازم است مولفه های معنوی، یکی از این مولفه ها همین خودباوری است، اعتماد به نفس است و اینکه ملت باور کند که می تواند.» (۱۴/۰۳/۸۸)
  4. خودباوری و روحیه «ما می­توانیم» بزرگترین دستاورد انقلاب اسلامی؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله) خودباوری و روحیه ما می توانیم را دستاورد بزرگ انقلاب اسلامی می داند. «انقلاب همه وجدانهای این مردم را تکان داد، ماها را بیدار کرد، متوجه هویت خودمان کرد، توانایی های خودمان را به ما نشان داد و «ما میتوانیم» را شعار ما قرار داد. ما هم وارد شدیم و تجربه کردیم؛ دیدیم بله می توانیم.» (۲۵/۰۶/۸۵)، معظم له همچنین می فرمایند: «همین جوانهایی که امروز توانسته اند این سدها، این نیروگاه ها، این بزرگراه ها، این خط آهن ها، این کارخانجات گوناگون، این طراحی ماشین­ها و هواپیماها، این سلاح های نظامی و این فناوری پیچیده هسته­ای را تولید کنند، در نسل گذشته ما هم بودند؛ اما از این چیزها خبری نبود. این بزرگترین خدمت انقلاب به کشور است. »(۵/۱۲/۸۳)
  5. خودباوری و احیای عزت ملی مرهون امام خمینی(ره)؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) رهبری امام خمینی(ره) را عامل رهایی ملت ایران از خودباختگی و روحیه ما نمی توانیم و احیای عزت ملی معرفی نموده اند. «امام ملت ما را به این باور رساند که میتواند بایستد؛ میتواند مقاومت کند؛ میتواند کشور خود را آزاد کند؛ میتواند نظامی را که خود بوجود آورده است، با کمال قدرت این نظام را حفظ کند؛ میتواند در دنیا، در سیاست­های بین­الملل اثر بگذارد، که همین جور هم شد. این همان عزت ملی است. » (۱۴/۰۳/۸۸) معظم له همچنین می فرمایند، «امام آمد این روح حقارت را گرفت و در طول پانزده سال نهضت امام تا پیروزی انقلاب و از روز پیروزی انقلاب به نحو دیگری تا ده سال عمر بابرکت آن بزرگوار، دائم روح خودباوری را در این ملت دمید: شما میتوانید، ما میتوانیم، شما قادرید، شما بزرگید، شما قدرتمندید.»(۱۴/۰۳/۸۸)
  6. مقابله با توطئه محوری دشمنان؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) معتقدند که دشمنان ملت ایران به دنبال این هستند که ما نمی توانیم فرهنگ دینی را در کشور گسترش دهند. «هرکسی تبلیغات سیاسی بدخواهان ملت ایران را دنبال کرده باشد، این را در می یابد که تلاش­های عملی، تلاشهای اقتصادی، تلاش­های سیاسی، تهدیدهای امنیتی و نظامی، همه برای این است که این موجود فعال، زنده، پرنشاط و پرهمت توانا، یعنی ملت ایران را که در وسط میدان با شجاعت تمام ایستاده است و در حال حرکت رو به جلو است، از پیشروی بازبدارند، او را ناامید کنند، او را از حضور در این عرصه بترسانند. در حقیقت در مقابل شعار «ما میتوانیم» که امام بزرگوار این شعار را به ما تعلیم داد، انقلاب به ما جرأت داد که بگوییم «میتوانیم»، میخواهند به ملت ایران بقبولانند که شما نمی توانید؛ با همه توان در پی این هستند که این هدف را دنبال کنند.»(۱/۱/۹۷)
  7. و…

در یک نگاه کلی در مورد مفهوم خودباوری و اعتماد به نفس متأثر از خودباوری از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) با تمرکز بر روح حاکم بر بیانیه گام دوم می توان گفت:

  1. خودباوری و اعتمادبه نفس از الزامات محوری تحقق تمدن نوین اسلامی است.
  2. اعتماد به نفس باعث می شود تا فرد و جامعه ظرفیت ها و توانایی های خود را به درستی بشناسد و از محدودیت های خود آگاه شود.
  3. فرد و جامعه می توانند با شناخت خود و اعتماد به نفس برای تقویت توانایی ها و کاهش محدودیت ها تلاش کنند.
  4. فرد و جامعه با تمرکز بر خودباوری برای انجام کار، گشودن گره ها و حل مشکلات پایداری بیشتری نشان داده و امیدوارانه برای تحقق اهداف حرکت کنند.
  5. از ویژگی های فرد و جامعه خودباور و دارای اعتماد به نفس، صبر و شکیبایی در امور است.
  6. از ویژگی های فرد و جامعه خودباور وجود اراده قوی برای تحقق اهداف است.
  7. خودباوری برگرفته از خداباوری از عوامل اصلی پیروزی انقلاب و طی مراحل موفقیت آمیز چهار دهه اول بوده است و در گام دوم نیز این خودباوری و اعتماد به نفس نقش محوری دارد.
  8. مراکز دانشگاهی و حوزوی نقش اساسی و محوری در تقویت خودباوری به ویژه در حوزه فرهنگی و اجتماعی برعهده دارند.
  9. از مؤلفه معنوی خودباوری باید به عنوان یک عنصر فرهنگی و موتور محرکه اجتماعی در تحقق اهداف ملی بهره گیری شود.
  10. خودباوری، اعتماد به نفس و مفهوم کلیدی «ما می توانیم» از الزامات «باید قوی شویم » است.
  11. خودباوری و اعتماد به نفس ضرورتی همگانی و همیشگی به ویژه در گام دوم انقلاب اسلامی است.
  12. تربیت نسل های آینده خودباور و برخوردار از اعتماد به نفس، مسئولیت پذیر و تمدن ساز از محورهای اصلی بیانیه گام دوم است.
  13. هدایتگران افکار عمومی در بازتولید و تقویت تفکر خودباوری و اعتماد به نفس نقش جدی و موثر دارند.
  14. و … .

در یک نگاه کلی می­توان گفت خودباوری و اعتماد به نفس رکن کلیدی و اساسی پیشرفت و کارآمدی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی در بیانیه گام دوم است. خودباوری و اعتماد به نفس باعث بهره­مندی از ظرفیت­ها و توانمندسازی افراد و جامعه و تقویت انگیزه­های فردی و اجتماعی برای حرکت و تلاش در جهت رسیدن به اهداف جامعه می­شود، خودباوری در ایران اسلامی ترکیبی از باورهای دینی- میهنی است، از این رو برای بهره­گیری از این ظرفیت، جامعه اسلامی علاوه­بر ضرورت شناخت مفهوم، ویژگی­ها و ابعاد خودباوری باید به اهمیت و ضرورت این عنصر کلیدی و راهبردها و راهکارهای آن بپردازد. اگرچه خودباوری و اعتماد به نفس از شعارهای تحقق یافته انقلاب اسلامی و از کارنامه های درخشان جمهوری اسلامی است، اما به دلیل نقش آفرینی این عنصر تعیین کننده همچنان از نیازهای پیش برنده اهداف انقلاب اسلامی در محیط ملی و فراملی و از الزامات پیشرفت در همه امور و در همه سطوح و در عرصه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، علمی و … است. در این راستا در این حوزه همگان وظیفه داشته و می توانند نقش آفرینی کنند، به ویژه هدایتگران افکار عمومی بیش از دیگر نقش آفرین هستند.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست