بیانیه «گام دوم انقلاب اسلامی» زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی؛(۵۴)
« راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش با عنایت بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی (1) »

علم آموزی و علم گستری به عنوان یکی از مهم ترین ضروریات و بدیهیات تمامی جوامع و به ویژه جوامع اسلامی محسوب می شود.

از آنجا که اسلام دینی جامع، کامل، همه جانبه نگر، روزآمد و… است در همین راستا همواره تعالی، پیشرفت و سعادت تمامی جوامع بشری و به ویژه جوامع اسلامی و امت اسلامی را مد نظر داشته است و نکته قابل تأمل آنکه برخلاف مکاتب مادی غربی، در مکتب اسلام، در آموزه های دینی و به ویژه قرآن مجید علاوه بر مطرح بودن ضرورت و اهمیت علم آموزی و علم گستری، راهبردها و راهکارهای تحقق و دستیابی به علوم نافع نیز مطرح شده است.

از آنجاکه که علوم مورد نیاز بشر در سطح کلان اعم از فیزیک، شیمی، فلسفه، جامعه شناسی، سیاست، حقوق، ادبیات و… توسط مسلمانان و ایرانیان به اوج خود رسید و این موضوع زمینه ساز تعالی، رشد، پیشرفت و… علوم در سطح جهان شد، در همین راستا می توان گفت مسلمانان و ایرانیان با تعامل یکدیگر توانستند در مسیر تحقق تمدن اسلامی، تلاش ثمربخشی را انجام دهند.

در دوران کنونی نیز می توان با نظر داشتن اسناد بالادستی(آموزه های دینی، نظریات و اندیشه امامین انقلاب اسلامی، به ویژه نصب العین قراردادن بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی) تمدن نوین اسلامی که در آن علم، عدالت، اقتصاد و… در سطح مطلوب قرار دارد را محقق کرد.

از آنجا که علم آموزی و علم گستری به عنوان یکی از مهم ترین عوامل، دلایل و… پیشرفت در تمامی ابعاد، سطوح و… است به همین سبب، راهبردها و راهکارهای تحقق علم آموزی و علم گستری با عنایت و تمرکز بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی مورد بررسی و واکاوی قرار می گیرد.

  1. توأمان شدن علم با اخلاق و ایمان

در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) توأمان شدن علم با اخلاق و ایمان یکی از مهم ترین راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«… علم باید با اخلاق و ایمان همراه شود تا ما به همان چاله‌ای نیفتیم که غرب در آن افتاد؛ یعنی علم برای آن وسیله‌ی ظلم شد، وسیله‌ی انحراف اخلاقی شد و وسیله‌ی گسترش فرهنگهای گمراه‌کننده و هلاک کننده شد. ما باید دچار آن نشویم.»(۲۵/۰۶/۱۳۸۵)

معظم له همچنین می فرمایند: «عالم اگر متدین باشد … به پیشرفت علم هم کمک می کند.»(۲۵/۰۴/۱۳۷۰)

 

  1. به دست آوردن مرجعیت علمی

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) به دست آوردن مرجعیت علمی از مهم ترین راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«همتتان را بلند بگیرید. … همت نباید این باشد که ما فلان فناوری را که دیگران ساخته‌اند و ما همیشه از آنها میخریدیم و وارد میکردیم، حالا فرض کنید میتوانیم خودمان اینجا بسازیم. … آن چیزی نیست که ما دنبالش هستیم. شما هدف را این قرار بدهید که ملت و کشور شما در یک دوره‌ای، بتواند مرجع علمی و فناوری در همه‌ی دنیا باشد. … شما کاری کنید که در یک دوره‌ای – حالا این دوره ممکن است پنجاه‌سال دیگر یا چهل سال دیگر باشد – هر دانشمندی اگر بخواهد به آخرین فراورده‌های علمی دست پیدا کند، ناچار باشد زبان فارسی را که شما اثرتان را به زبان فارسی نوشته‌اید، یاد بگیرد؛ همچنانی که امروز شما برای دستیابی به فلان علم، مجبورید فلان زبان را یاد بگیرید تا بتوانید کتاب مرجع را پیدا کنید و بخوانید. شما کاری کنید که در آینده، کشور شما یک چنین وضعی پیدا کند؛ و میتوانید. یک روز اینجور بوده است؛ کتابهای دانشمندان ایرانی را به زبانهای خودشان ترجمه میکردند، یا آن زبان را فرا میگرفتند برای اینکه بتوانند بفهمند. این هم بد نیست شما بدانید که کتاب «قانون» ابن‌سینا که در پزشکی است، همین ده پانزده سال پیش – زمان ریاست‌جمهوری من – به فارسی ترجمه شد! بنده دنبال کردم؛ افرادی را مأمور کردم، بعد هم شنیدم یک مترجم خوش‌قلمِ بسیار خوش ذوق کُرد، این را به فارسی ترجمه کرده که امروز ترجمه‌ی فارسی اش هست. تا آن وقت، قانون به زبان عربی نوشته شده بود – ابن‌سینا کتاب را به زبان عربی نوشته است – و به فارسی ترجمه نشده بود؛ در حالیکه چند صد سال قبل به زبان فرانسه ترجمه شده! یعنی آنها که این کتاب را لازم داشتند، برده‌بودند و ترجمه کرده بودند. ببینید، مرجعیت علمی این است؛ مجبورند کتاب شما را ترجمه کنند یا زبان شما را یاد بگیرند. هدفتان را این قرار بدهید. همتتان را این قرار بدهید. همتتان را پیشرفت در زمینه‌ی دانش و شکستن مرزهای علم قرار بدهید.»(۱۲/۰۶/۱۳۸۶)

  1. کمک به مراکز علمی، تحقیقاتی و گسترش روحیه تمایل به علم و پژوهش

کمک رسانی به مراکز و پروژه های علمی، تحقیقاتی و فناوری و گسترش روحیه تمایل به علم و پژوهش در جامعه از مهم ترین راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«ما حرکتمان شروع شده، لکن هنوز در اول کاریم؛ هم باید به مراکز علمی و تحقیقی کمک بشود؛ هم به پروژه‌های علمی، پروژه‌های تحقیقی و فناوری باید کمک بشود؛ هم بایستی این میل به علم و تحقیق و پژوهش همه‌جا گسترش پیدا کند. باید مخصوص استاد و محقق هم نماند؛ در محیط دانشجوئی و فضای دانشجوئی گسترش پیدا کند؛ یعنی دانشجو میل به علم‌آموزی و تولید علم پیدا کند که این کاری است که احتیاج دارد به تدبیر و با توصیه و خواهش و تمنا و سفارش و دستور و اینها، نخواهد شد. مسئولان بخشهای آموزشی کشور ما؛ چه وزارت آموزش و پرورش، چه وزارت علوم و وزارت بهداشت و درمان، چه بخشهائی که مربوط به مسائل برنامه‌ریزىِ فرهنگیاند، در این زمینه مسئولیت دارند. آنها کاری بکنند که محیط دانشگاهی، محیط علم‌طلبی باشد. واقعاً این جوان بخواهد عالم بشود و فقط مسئله این نباشد که بخواهد مدرکی بگیرد، یا حالا اسمی مثلاً برای یک کار کوچکی در بیاورد. این، حرکت لازم دارد. این حرکت باید ادامه پیدا کند. کمک دولت و دستگاههای مسئول و کمک کسانی که جایگاهی دارند که میتوانند اثرگذار باشند بر روی ذهن مخاطبانشان، در این زمینه حتماً لازم است.»(۲۵/۰۴/۱۳۸۶)

  1. همکاری متولیان حوزه علم با یکدیگر و هم افزایی آن ها

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) پیشرفت علمی؛ به عنوان مسئولیّتى برعهده‌ى همه‌ى دستگاه‌هاى کشور است که ضرورت همکاری دستگاه های مرتبط در حوزه علم با یکدیگر از مهم ترین راهبردها و راهکارها جهت تحقق پیشرفت علمی باید مورد توجه قرار گیرد.

«… پیشرفت علمى، کار همه است؛ یعنى مسئولیّتى است برعهده‌ى همه‌ى دستگاه‌هاى کشور. خب، معاونت علمى و بنیاد نخبگان، مسئولیّتهاى مهمّى هستند و دارا هستند، کارهاى لازمى دارند لکن همه‌ى دانشگاه‌هاى کشور بلکه همه‌ى دستگاه‌هاى گوناگون کشور – آموزش‌وپرورش، وزارت علوم، دستگاه‌هاى گوناگونى که در کشور هستند – هرکدام میتوانند نقش ایفا کنند. … نقشه‌ى جامع علمى … میتواند تکلیف دستگاه‌هاى مختلف را معیّن کند. ما بایستى در مجموعه‌ى دانشگاه‌هاى کشور یک زنجیره‌ى کامل علمى را شاهد باشیم؛ به معناى واقعى، یک شبکه‌ى عظیم تولید علم در همه‌ى ابعاد و در همه‌ى بخشهاى مورد نیاز، و همه هم‌افزا و مکمّل یکدیگر. هم مراکز تحقیقاتى ما، هم دانشگاه‌هاى ما، هم بقیّه‌ى دستگاه‌هایى که به‌نحوى با مسائل علمى ارتباط پیدا میکنند، با همدیگر همکارى کنند.»(۳۰/۰۷/۱۳۹۳)

  1. توأمان شدن پیشرفت علمی با خودباوری، امید به موفقیت و حرکت جهادی

در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) توأمان شدن پیشرفت علمی با خودباوری، امید به موفقیت و حرکت جهادی از مهم ترین راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«پیشرفت علمی بایستی با خودباوری اولاً؛ امید به موفقیت ثانیاً؛ حرکت جهادگونه ثالثاً؛ همراه باشد.»(۰۳/۰۷/۱۳۸۷)

معظم له همچنین می فرمایند: «نوآوری و ابتکار، شجاعت علمی، اعتماد به نفس شخصی و ملی و کارِ متراکم و انبوه، علاج کارِ پیشرفت علمی ماست.»(۱۳/۰۷/۱۳۸۵)

با نگاهی گذرا می توان گفت که علم آموزی و علم گستری به عنوان یکی از محوری ترین، مبنایی ترین، اصلی‌ترین، ضروری ترین و… نیازهای جوامع اسلامی و به ویژه برای جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با نظام سلطه، مستکبرین جهانی و… محسوب می شود.

۱- در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) علم، اخلاق و ایمان باید توأمان باشند.

۲- کمک به مراکز علمی، تحقیقاتی و گسترش روحیه تمایل به علم و پژوهش در جامعه از مهم ترین راهبردها و راهکارهای علم و پژوهش از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود.

۳- از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) همکاری متولیان حوزه علم با یکدیگر و هم افزایی آن ها باید مورد توجه قرار گیرد.

۴- در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) پیشرفت علمی با خودباوری، امید به موفقیت و حرکت جهادی باید توأمان شوند.

۵- از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) علم و پژوهش در جهت به دست آوردن مرجعیت علمی دنبال شود.

در نهایت می توان گفت با عنایت به جایگاه و اهمیت علم آموزی از منظر اسناد بالادستی و به ویژه بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی می توان گفت که بر عموم امت اسلامی و به ویژه ملت ایران اسلامی است تا با تلاش در حوزه تحصیل علوم نافع، زمینه های عزت، اقتدار، امنیت و… را هموار سازند و همچنین بر دلسوزان اسلام، انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران اعم از علماء، اندیشمندان، نخبگان، صاحبنظران و… است تا با بررسی و دقت نظر در نحوه تحقق علم آموزی و علم گستری در جوامع اسلامی، نظرات جامع و علمی خود را با تجمیع نظرات، تبیین، تشریح و… نمایند تا با سیاستگذاری در حوزه علوم نافع و برنامه ریزی هوشمندانه، عالمانه و… زمینه های تحقق و اجراء هر چه بهتر و مؤثرتر علوم نافع در سطح جامعه را هموار و مهیا کنند.

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست