بیانیه «گام دوم انقلاب اسلامی» زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی؛(۵۹)
« راهبردها و راهکارهای جامعه اسلامی با تمرکز بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی »

از آنجا که اسلام دینی کامل و همه جانبه نگر است همواره علاوه بر تبیین و تشریح موضوعات و مسایل مورد نیاز جوامع بشری راهبردها و راهکارهای موضوعات را نیز بیان کرده است. در واقع می توان گفت که در دین اسلام برای پاسخگویی به موضوعات، راهبردها و راهکارهای عملیاتی و عینی وجود دارد اما در سایر مکاتب بشری، تنها به تبیین و توضیح موضوعات توجه شده است و راهبردها و راهکارهای عملیاتی و عینی ارائه نشده است و در واقع، موضوعات به صورت ذهنی و انتزاعی مورد بررسی قرار می گیرند.

یکی از مهم ترین موضوعاتی که تمامی جوامع در پی دستیابی به آن هستند جامعه ایده آل است.

در اندیشه سایر مکاتب بشری جامعه آرمانی « اتوپیا » نام دارد که تنها به صورت توصیفی و تحلیلی توسط اندیشمندان و صاحبنظران غربی مورد توجه و بررسی قرار می گیرد و در نهایت به تجویز و ارایه راهبرد و راهکارهای عملیاتی و اثربخش خاتمه پیدا نمی کند، اما با توجه به آنکه دین اسلام همواره سعادت و تعالی جوامع بشری و به ویژه امت اسلامی را مورد توجه قرار داده است با در نظر داشتن اقتضائات محیطی و زمانی، راهبردها و راهکارهای عملیاتی را برای جوامع ترسیم کرده است احصاء آن ها امری ضروری و رهگشا است.

بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی یکی از مهم ترین منابع و اسناد بالادستی است که موضوع جامعه اسلامی و نحوه تحقق آن به صورت ضمنی و محتوایی مورد توجه قرار گرفته است.

در همین راستا راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی با تمرکز بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی بررسی می شود.

  1. توجه به معنویات در جامعه؛

ضرورت توجه به معنویات در جامعه از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) است. معظم له در این رابطه می فرمایند: «معنویت در وجود یک انسان، برای او مایه هدفدار شدن است؛ زندگىِ او را معنا میکند و به آن جهت می دهد. همچنان که آرمان های معنوی و اخلاقی، زندگی یک جامعه و یک کشور و یک ملت را جهت دار می کند؛ به تلاش و مبارزه آنها معنا می دهد.»(۱۷/۰۷/۱۳۸۱)

معظم له همچنین می فرمایند: «جامعه‌ای می ­تواند تصویر آرمانی یک ملتِ زنده، بیدار و باهوش قرار گیرد که در آن، معنویت و عدالت و عزّت و قدرت و ثروت و رفاه باشد. اگر بخواهیم این مجموعه با هم باشد، بدون معنویت و آرمان معنوی و اخلاق و درنظر گرفتن خدا و بدون مجاهدت فی‌سبیل‌اللَّه ممکن نیست.» (۱۷/۰۷/۱۳۸۱)

  1. تحقق دین مبین اسلام و منطبق بودن بر زندگی جامعه با ارزش های الهی؛

تحقق دین مبین اسلام و منطبق بودن بر زندگی جامعه با ارزش های الهی از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند: «نظام جمهوری اسلامی در میان تندبادِ حوادث گوناگون شکل گرفت؛ این حرفِ بارهاتکرارشده است، لکن نباید از یاد ببریم نظامی که شعارش عبارت است از تحقّق دین خدا در زندگی مردم و در جامعه‌ی مردمی و کشور، شعارش قالب‌گیری زندگی اجتماعی ما است با شریعت الهی و دین الهی و ضوابط و ارزش های الهی، یک چنین نظامی در دنیایی که دو سه قرن با سرعت به سمت مادّیگری پیش رفته و شکل گرفته، چیزی شبیه معجزه بود و این معجزه اتّفاق افتاد.»(۱۴/۰۶/۱۳۹۲)

  1. بهره گیری از وحدت و همگرایی؛

در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بهره گیری از وحدت و همگرایی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«ما معتقدیم که اسلام، وحدت مسلمین و اتحاد نیروهای مؤمن به خدا و موحد را یکی از فرایض قرار داده است. … مسأله این است که وحدت اسلامی و وحدت بینش و نظر و سخن مسلمین، برای استکبار و در رأس آن، امریکای غدّار و ابزارهای او در دستگاه حاکمیت سلطه در عالم، خطرناک است. این، حقیقتی است که امام بزرگوار ما بارها آن را بیان کرد.»(۱۶/۰۳/۱۳۶۹)

  1. پیشرفت در ۴ عرصه مهم (فکر، علم، زندگی و معنویت)؛

لزوم پیشرفت در ۴ عرصه مهم(فکر، علم، زندگی و معنویت) از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) است. معظم له در این رابطه می فرمایند: «چهارعرصه‌ی اساسی وجود دارد. در درجه‌ی اول، پیشرفت در عرصه‌ی فکر است. ما بایستی جامعه را به سمت یک جامعه‌ی متفکر حرکت دهیم؛ این هم درس قرآنی است. شما ببینید در قرآن چقدر «لقوم یتفکّرون»، «لقوم یعقلون»، «أفلا یعقلون»، «أفلا یتدبّرون» داریم. ما باید جوشیدن فکر و اندیشه‌ورزی را در جامعه‌ی خودمان به یک حقیقت نمایان و واضح تبدیل کنیم. البته این از مجموعه‌ی نخبگان شروع خواهد شد، بعد سرریز خواهد شد به آحاد مردم.

عرصه‌ی دوم … عرصه‌ی علم است. در علم باید ما پیشرفت کنیم. البته علم هم خود، محصول فکر است. در همین زمان کنونی، در حرکت به سمت پیشرفت فکری، هیچ نبایستی توانی و کوتاهی و کاهلی به وجود بیاید. خوشبختانه چند سالی است که این حرکت در کشور شروع شده؛ نوآوری علمی و حرکت علمی و به سمت استقلال علمی حرکت کردن. … کار علمی را بایستی عمیق و بنیانی انجام داد. این هم یک عرصه‌ی پیشرفت است.

عرصه‌ی سوم، عرصه‌ی زندگی است … همه‌ی چیزهائی که در زندگی یک جامعه به عنوان مسائل اساسی و خطوط اساسی مطرح است، در همین عنوان «عرصه‌ی زندگی» میگنجد؛ مثل امنیت، مثل عدالت، مثل رفاه، مثل استقلال، مثل عزت ملی، مثل آزادی، مثل تعاون، مثل حکومت. اینها همه زمینه‌های پیشرفت است، که باید به اینها پرداخته شود.

عرصه‌ی چهارم – که از همه‌ی اینها مهمتر است و روح همه‌ی اینهاست – پیشرفت در عرصه‌ی معنویت است. ما بایستی این الگو را جوری تنظیم کنیم که نتیجه‌ی آن این باشد که جامعه‌ی ایرانی ما به سمت معنویتِ بیشتر پیش برود. … باید برای همه روشن شود که معنویت نه با علم، نه با سیاست، نه با آزادی، نه با عرصه‌های دیگر، هیچ منافاتی ندارد؛ بلکه معنویت روح همه‌ی اینهاست.»(۱۰/۰۹/۱۳۸۹)

  1. استکبارستیزی؛

از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) می توان به استکبارستیزی اشاره کرد. معظم له در این رابطه می فرمایند: «معنای استکبارستیزی دشمنی کردن با دولتهای دنیا نیست، معنایش دشمنی کردن با استکبار است. استکبار – از هر دولتی و از هر نظامی سر بزند – آفتِ برای بشریت است. البته امروز امریکا و صهیونیزم مظهر استکبارند؛ لیکن هر جا، هر کس، هر دولتی و هر مجموعه‌ای که نسبت به دیگران استکبار بورزند، آفتی در جامعه‌ی بشری و در نظام زندگی انسان به وجود می‌آورند. ستیزه‌ی با این حالت هم یک حالت مطلوب اسلامی است. این هم یکی از خصوصیات این مجموعه است که خوشبختانه برجسته است.»(۰۲/۰۶/۱۳۸۷)

معظم له همچنین می فرمایند: «… معنای استکبارستیزی یک چیز پیچ‌وخم‌دارِ پیچیده‌ای نیست؛ استکبارستیزی یعنی یک ملّتی زیر بار مداخله‌جویی و تحمیل قدرت استکبارگر یا انسان مستکبر یا دولت مستکبر نرود» (۱۲/۰۸/۱۳۹۲)

  1. تلاش برای حاکمیت اخلاق در جامعه؛

تلاش برای حاکمیت اخلاق در جامعه از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند: «انسانها باید به اخلاق حسنه تخلّق پیدا کنند که البته تخلّق به اخلاق حسنه هم موجب تعالی و تکامل معنوی و روحی و معرفت برتر است و آن از مراحل انسان کامل است… پیغمبر فرمود: «انّما بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق». این حدیث از طرق فریقین – فِرَق اسلامی – نقل شده است؛ شیعه و سنّی نقل کرده‌اند. … عزیزان من! بدایند که دنیا امروز، به این احتیاج دارد. … چه آن چیزهایی که مربوط به خود انسان است – مثل صبر، شکر، اخلاص و قناعت – چه آنها که در رابطه با انسانهای دیگر است – مثل گذشت، تواضع، ایثار و تکریم انسانها – و چه چیزهایی که در رابطه با مجموعه جامعه‌ی اسلامی است. اخلاق اسلامی دامنه وسیعی دارد. اینها همان چیزهایی است که بیشترین تلاش همه انبیا و اولیا و بزرگان ادیان الهی – و در اسلام، تلاش نبىّ مکرّم اسلام و … و بزرگان – برای آن بوده است که اینها به وجود آید.»(۱۹/۰۹/۱۳۷۵)

  1. نقش آفرینی منحصر به فرد علمای دینی در هدایتگری؛

علمای دینی نقش هدایتگری جامعه را برعهده دارند که می توانند جامعه را به سمت سعادت و مطلوبیت سوق دهند، به همین سبب وجود آنان در جامعه ضروری و مهم است. رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) در این رابطه می‌فرمایند: «بدون شک مدیران جامعه جزو نقش‌آفرینانند؛ سیاستمداران جزو نقش‌آفرینانند؛ متفکّران و روشنفکران جزو نقش‌آفرینانند؛ آحاد مردم هر کدام به نحوی میتوانند در خور استعداد خود نقش‌آفرینی کنند؛ اما نقش علمای دین، نقش کسانی که در راه پرورش ایمان مردم از روش دین استفاده میکنند، یک نقش یگانه است؛ نقش منحصر به فرد است. مدیران جامعه هم برای این‌که بتوانند درست نقش‌آفرینی کنند، به علمای دین احتیاج دارند. سیاستمداران و فعّالان سیاسی در جامعه نیز همین‌طور. محیط های گوناگون علمی و روشنفکری نیز همین‌طور. برقی از سخن یک عالمِ دینِ پارسا و زمان‌شناس ممکن است بجهد، ظلماتی را از دلی یا دلهایی بزداید؛ چقدر هدایتها به این ترتیب اتّفاق افتاده است. این نقش، نقش یگانه است.»( ۱۴/۰۷/۱۳۷۹)

  1. تلاش برای برقراری عدالت همه جانبه اسلامی؛

از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، تلاش برای برقراری عدالت همه جانبه اسلامی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند:

«ملت ایران در راه ایجاد جامعه‌ی عادلانه مبارزه و تلاش کرد. نظام مقدس جمهوری اسلامی هدف اصلی خود را ایجاد جامعه‌ی عادلانه قرار داده؛ عدالت با تعریف اسلامی؛ عدالت، همان‌گونه که اسلام معرفی کرده است؛ بدون انحراف به چپ و راست؛ یعنی صراط مستقیم الهی. در این راه، ما پیشرفت‌های قابل توجهی کرده‌ایم؛ اما برای استقرار نظام عادلانه‌ی اسلامی هنوز باید تلاش شود. مهمترین وظیفه‌ی مسؤولان کشور این است که در جامعه عدالت را معنا ببخشند تا مردم عدالت را احساس کنند …کشور ما امکانات زیادی دارد؛ این امکانات میتواند یک جامعه‌ی مرفه و پیشرفته و توسعه‌یافته را برای ملت ایران ایجاد کند؛ منتها شرط اصلی این است که در استفاده‌ی از این منابع، عدالت رعایت شود. نظام جمهوری اسلامی پرچم عدالت را بلند کرده است؛ مردم هم مجذوب همین شعارِ بسیار مهم و اساسی هستند. نظام جمهوری اسلامی موظف است در همه‌ی مراحل عدالت را تأمین کند و مردم نقاط مختلف کشور و قشرهای گوناگون جامعه را از منابع حیاتی کشور برخوردار سازد. این، وظیفه‌ی اساسی است.» ‌(۱۸/۰۲/۱۳۸۴)

  1. توجه به پیشرفت های علمی و عملی؛

در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) توجه به پیشرفت های علمی و عملی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی است. معظم له در این رابطه می فرمایند:

رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) می فرمایند: «… جامعه‌یی که در آن، پیشرفت علمی و عملی، پیشرفت فناوری و پیشرفت دنیایىِ مردم وجود داشته باشد؛ اسلام این را برای پیروان خود میپسندد. تشویق اسلام به علم و عمل و تلاش و فعالیت، از همین جهت است. سنت الهی بر این قرار گرفته است که هر ملتی تلاش و کار کند، بدون تردید نتیجه‌ی آن را خواهد دید. بنابراین اسلام حیات مادی مردم را هم تأمین میکند؛ منتها غرق شدن در حیات مادی، فراموش کردن ارزش‌های معنوی، ایجاد شکاف بین طبقات جامعه، و فاصله انداختن بین قشرهای مختلف مردم را نمیپسندد و نمیپذیرد؛ و این، نظام اسلامی را ممتاز کرده است.» (۱۸/۰۲/۱۳۸۴)

  1. وجود انتقاد سازنده و اجتناب از عیب جویی؛

وجود انتقاد سازنده و اجتناب از عیب جویی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود. معظم له در این رابطه می فرمایند: « … انتقاد در جامعه چیز خوبی است؛ زیرا انتقاد موجب میشود انتقاد شونده بتواند نقاط قوّت و ضعف خود را بفهمد و همچنین ناظران صحنه بتوانند بفهمند. این به پیشرفت کار کمک میکند. لیکن انتقاد، غیر از عیبجویی، آن هم عیبجویىِ خصمانه است.»(۰۵/۰۴/۱۳۸۱)

از دیگر راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی می توان به حسن ظن و ترویج امر به معروف و نهی از منکر، گسترش و ترویج علم، گسترش معارف دینی، معیار قرار دادن اسلام و ایمان، حفظ مکتب اسلام، جلوگیری از لطمه بیگانگان، ایجاد و تقویت عزت، تلاش برای دستیابی به حیات طیبه، امید به آینده، از بین بردن ناهنجاری های اجتماعی، بهره گیری از هویت اسلامی و… اشاره کرد.

در یک جمع بندی، با نگاهی گذرا به بیانات و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی) می توان گفت:

۱-  ضرورت توجه به معنویات در جامعه از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) است.

۲- تحقق دین مبین اسلام و منطبق بر زندگی جامعه با ارزش های الهی از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) محسوب می شود.

۳- در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) بهره گیری از وحدت و همگرایی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی است.

۴- لزوم پیشرفت در ۴ عرصه مهم(فکر، علم، زندگی و معنویت) از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) است.

۵- از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) می توان به استکبارستیزی اشاره کرد.

۶- از مهم ترین راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) می توان به استکبارستیزی اشاره کرد.

۷- علمای دینی نقش هدایتگری جامعه را برعهده دارند که می توانند جامعه را به سمت سعادت و مطلوبیت سوق دهند، به همین سبب وجود آنان در جامعه ضروری و مهم است.

۸- در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) توجه به پیشرفت های علمی و عملی از راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی است.

در نهایت می توان گفت جامعه اسلامی جامعه ای ایده آل است که با دارا بودن اهداف اسلامی – انسانی همواره سعادت و تعالی جامعه را مدنظر داشته است. نکته قابل توجه آنکه در اسناد بالادستی به روشنی علاوه بر تبیین و تشریح موضوع، راهبردها و راهکارهای عملیاتی و اثربخش تحقق جامعه اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است که: توجه به معنویات، انطباق امور با ارزش های الهی، توجه به همگرایی و وحدت، پیشرفت فکری و علمی، تلاش برای حاکمیت اخلاق در جامعه، انتقاد سازنده و اجتناب از عیب جویی و… از جمله آنهاست در همین راستا بر علماء، نخبگان، صاحبنظران و اندیشمندان اسلامی به عنوان دلسوزان اسلام، انقلاب اسلامی و امت اسلامی است که با احصاء راهبردها و راهکارهای تحقق جامعه اسلامی زمینه عزت، اقتدار و… اسلام و امت اسلامی را تضمین و تثبیت کنند.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این زمینه را پر کنید
این زمینه را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست