يادداشت تحليلي؛
تحلیلی بر پیش نویس سند راهبردی تفاهم نامه راهبردی چین و ایران؛
پیش ­نویس طرح همکاری­ های راهبردی 25 ساله ایران و چین به عنوان دو کشوری که نقش تأثیرگذار در تحولات منطقه ­ای و جهانی دارند دارای اهمیت ویژه ­ای است. این سند که با عنوان « برنامه همـکاری­ های جامـع ایران و چیـن » ثبت شده است، حـوزه­ های مختـلفی را در بر می­ گیرد که همکاری­ های سیاسی، علمی، تجاری، ارتباطی، بانکی، مالی و... از جمله آنها است.

بعد از سقوط شوروی و در دو دهه اخیر با تغییر نسبی گفتمان بین­ المللی ائتلاف­ ها تا حد زیادی ماهیت اقتصادی به خود گرفته­ اند. هم­چنین به دلیل خسارت­ ها و هزینه­ های هنگفت نظامی، بسیاری از کشورها برای تأثیرگذاری بر رفتار دیگران، از ابزارهای اقتصادی استفاده می­کنند. در این میان کشورها به دنبال این هستند که بتوانند در ائتلاف با کشورهای دیگر هم­افزایی و همگرایی ایجاد کنند.

پیش ­نویس طرح همکاری ­های راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین نیز  در همین راستا قابل بررسی و پیگیری است. دارای همین ماهیت و هدف است؛ دو کشوری که به عنوان بازیگران مهم جهانی و منطقه‌ای در آینده نقش تأثیرگذاری بر مسائل و موضوعات اقتصادی، سیاسی و امنیتی دارند.

با توجه به اهمیت روابط دوجانبه، توافقی میان دو کشور در زمینه­ های مختلف در حال شکل­ گیری و نهایی­ شدن است که اجرای آن می­ تواند در ابعاد مختلف ملی، منطقه ­ای و بین المللی تأثیرگذار باشد. بنابراین، نگاهی تحلیلی به موضوع بسیار بااهمیت است.

اگرچه سند توافق دوجانبه هنوز به طور رسمی منتشر نشده است و به صورت پیش ­نویس است، اما مهم ­ترین بندهایی که در رابطه با این توافق وجود دارد، دربردارنده موارد زیر است:

  • سند توافق چین و ایران با عنوان رسمی «برنامه همکاری­ های جامع ایران و چین» ثبت شده است و این سند حوزه ­های سیاسی، دفاعی، فرهنگی، کشاورزی، اقتصادی، علمی، جهانگردی، نفت و انرژی، زیرساخت‌های مخابراتی و فناوری ارتباطات، تجارت، بهداشت و سلامت را در بر می­ گیرد.
  • در برخی از بندها از تسهیل سرمایه­ گذاری و برخی از بندها از حمایت­ های متقابل سیاسی و موضوعاتی همچون آموزش، انتقال فناوری دفاعی، مبارزه با تروریسم و رزمایش مشترک سخن به میان آمده است.
  • توافق بر سر تجارت با ارزهای ملی از نکات بسیار مهم این سند است.
  • در این سند بارها به طرح بزرگ چین به نام «یک کمربند- یک جاده» طرحی بر بستر مسیر جاده ابریشم اشاره شده و همچنین در این سند ضمن اشاره به اینکه ایران می ­تواند مشارکت فعال در این طرح جهانی داشته باشد، از فواید اقتصادی از جمله اعطای وام این طرح نیز می تواند بهره ­مند شود.
  • بر اساس این سند چین واردکننده ثابت نفت خام از ایران بوده و ایران نیز برای بازگشت سرمایه­ گذاری چین وظایفی برعهده دارد.
  • ارتقاء همکاری­ های بانکی، مالی و بیمه­ ای و گشایش شعبات بانک­ های ایران و تأسیس بانک مشترک ایران و چین نیز در سند مطرح شده است.
  • کمک به ساخت خط آهن در نقاط مختلف کشور، افزایش صادرات فرآورده ­های نفتی به چین، کمک و سرمایه ­گذاری در حوزه زیرساخت­ های انرژی فسیلی، سرمایه ­گذاری در تقویت کریدورهای راهبردی که از ایران می­ گذرند، از دیگر اصول اقتصادی مهم این سند است.
  • سرمایه­ گذاری برای توسعه تولید و صادرات انرژی از ایران به کشورهای منطقه، مشارکت در توسعه همه­ جانبه سواحل مکران، کمک به ایران برای ایجاد نسل ۵ اینترنت و تقویت شبکه ملی اطلاعات، سرمایه ­گذاری برای تولید انرژی ­های پاک در مناطق کویری ایران، کمک به توسعه صنعت صلح­ آمیز هسته ­ای کشور و سرمایه ­گذاری در تأمین واگن مترو و ساخت خطوط مترو در شهرهای بزرگ و جدید از مهمترین بندهای مطرح شده در این توافق است.

براساس رویکرد همگرایی منطقه­ ای، همکاری در یک زمینه به سایر زمینه­ ها نیز منجر خواهد شد و در نهایت، میان کشورها یک وابستگی متقابل به وجود خواهد آمد.

با توجه به پیشرفت روزافزون ایران و شتاب ­بخشی به آن، انعقاد این قرارداد، باعث شده است که بسیاری از کشورها تلاش کنند که به هر نحو ممکن مانع از نهایی شدن چنین توافقی شوند. بر همین اساس با طرح شایعات گوناگون، ایجاد جنگ روانی و هزینه­ سازی برای چنین توافقی در افکار عمومی را دنبال می­کنند تا به هر طریق ممکن، مانع این توافق شوند. به عنوان نمونه می­ توان به شایعه واگذاری پنج ساله جزیره کیش به چین که در این متن وجود ندارد و تنها در یک بند به صورت تلویحی آمده که سرمایه­ گذاری و توسعه جزایر منتخب در حوزه گردشگری و صنایع پتروشیمی و شیلات از سوی چین صورت می­ گیرد، اشاره کرد. البته در کنار این بند توضیحی آورده شده که این جزایر از سوی ایران با توجه به مصالح و نیازهای کشور انتخاب و معرفی می­ شود.

با توجه به وضعیت موجود و ایجاد جنگ روانی و تبلیغاتی گسترده علیه این توافق می ­توان نکاتی را در رابطه با اهمیت آن برای ایران و چین مطرح کرد:

  • با انعقاد این قرارداد از فشار تحریم ­های اقتصادی علیه ایران کاسته می ­شود و در مقابل، چین نیز یک شریک راهبردی مستقل در منطقه و در سطح بین­ الملل پیدا می­کند.
  • توافقنامه همکاری ۲۵ ساله ایران و چین، شکست تحریم­ های حداکثری آمریکا است.
  • با این توافق، ایران به عنوان کمربند امنیتی و اقتصادی شرق به غرب شناخته می شود و این موضوع به ارتقاء بیشتر موقعیت ژئوپلیتیک ایران در عرصه جهانی کمک می­ کند. در مقابل، چین نیز به یک کریدور قابل اعتماد دست می ­یابد.
  • سرمایه گذاری چین در زیرساخت­ های اقتصادی مهم همچون بندر چابهار و طرح­ های اقتصادی، به جایگاه ایران در زمینه اقتصاد دریایی در سطح بین ­المللی کمک خواهد کرد.
  • از موضوعات بااهمیت توافق چین و ایران، استفاده دو کشور از پول ملی یا پول واحد خواهد بود که راه­ حلی برای کاهش وابستگی به دلار بوده و عملاً تحریم­ های ضدایرانی را تا حدود زیادی خنثی می­ کند.
  • ترغیب سایر کشورها به همکاری گسترده با ایران از جمله آثار این توافق است؛ بسیاری از کشورهایی که به خاطر دلیل تحریم ایران حاضر به همکاری در بسیاری از پروژه­ ها نبودند، اما از زمان مطرح شدن این توافق برخی کشورها همچون هند و حتی کره جنوبی تمایل خود را برای مشارکت اقتصادی مطرح کرده ­اند.

از طرفی مخالفان و دشمنان در جوسازی ­ها و شایعه ­پراکنی­ ها اهدافی را دنبال می­کنند. از زمانی که طرح توافق ایران و چین مطرح شده، مخالفان این طرح به روش های مختلف اعم از شبهه ­افکنی و ایجاد جنگ روانی علیه ایران را مورد توجه قرار داده­ اند که برخی از اهداف آنها از این بازی تبلیغاتی عبارتند از:

  1. فشارآوردن به ایران اسلامی برای انتشار مفاد قرارداد جهت سهولت آمریکا برای اعمال تحریم بیشتر علیه ایران اسلامی؛
  2. ایجاد ناامیدی در داخل کشور و جلوگیری از ایجاد امید در سطح جامعه و نشان دادن آمریکا به عنوان تنها راه نجات اقتصادی کشور؛
  3. شبهه­ افکنی و تردیدآفرینی در بین افکار عمومی داخل کشور در جهت ایجاد فشار با طرح شبهاتی همچون ترکمنچای جدید و…؛
  4. جلوگیری از پیشرفت اقتصاد ایران؛
  5. مانع­ تراشی از قدرت گرفتن چین به عنوان مهم­ترین رقیب اقتصادی آمریکا؛
  6. و…

بسیاری از صاحب ­نظران معتقدند که این توافق بر سیاست تحریم آمریکا علیه ایران ضربه اساسی وارد می ­کند و نقشه ها و اهداف آنان را در این زمینه تا حد زیادی خنثی و بی اثر می کند. بر این اساس آمریکایی­ ها و صهیونیست ­ها از این سند و توافق، ابراز نگرانی کرده و گفته اند که هر توافق اقتصادی بین ایران و چین به منزله ضربه اساسی به آمریکا و رژیم جعلی اسرائیل است.

از این رو می ­توان گفت که این سند و توافق بیش از آنکه برای چین و ایران اهمیت داشته باشد، برای آمریکایی­ ها حائز اهمیت و محل نگرانی شده است .

  1. در صورت اجرایی شدن، این توافق بعد از انقلاب اسلامی بزرگترین توافق مهم اقتصادی است که جمهوری اسلامی با یک کشور انجام می ­دهد. در این راستا استفاده از ظرفیت های اقتصادی چین در حل مسئله کاهش تحریم ها و جایگزینی به جای غرب می­ تواند راه گشا باشد.
  2. ایجاد زیرساخت­ های توسعه همکاری­ های راهبردی میان دو کشور؛ به عنوان نمونه حذف دلار از مبادلات تجاری و استفاده از پول ملی- چنانچه بر اساس سند موجود۴۰۰ میلیارد دلاری که در آن آمده بر مبنای دلار نباشد- ضربه جدی به سیطره جهانی دلار به شمار می­آید.

چین بیش از ۱۰ درصد اقتصاد جهان را داراست و به عنوان یکی از کشورهای مهم در عرصه اقتصادی شناخته می­ شود، تا جایی که بسیاری بر این اعتقادند که چین در آینده به عنوان قطب اقتصادی جهانی شناخته می ­شود و در سال ۲۰۳۰ به قدرت اول اقتصادی جهان تبدیل می­ شود.

توافق ایران و چین نقشه راهی است که نگاه ۲۵ سال آینده ایران در منطقه را مشخص می ­کند و این سند نشان از جایگاه ایران در تعاملات بین­ المللی دارد. توافق ایران و چین شکست سیاست­ های آمریکا نسبت به ایران را به دنبال خواهد داشت.

با توجه به اینکه ایران اسلامی بر اساس منافع و مصالح خود روابط خود با سایر کشورها را برقرار می ­کند و با عنایت به اینکه شرایط بین­ المللی رویکرد به شرق را اقتضاء دارد و شرق نیز سیر صعودی و ارتقاء جایگاه خود را را طی می­ کند، منطقی است که با کشور بزرگ چین و برخوردار از ظرفیت­ های منحصربه فرد اقتصادی تعامل بیشتری داشته باشد.

همچنین نظام مقدس جمهوری اسلامی با شناخت دقیق از تحولات بین­ المللی، جایگاه چین را در نظام بین­ الملل شناخته و در تعاملات خود یارگیری می­ کند؛ زیرا عقلانیت متناسب با منافع ملی، طرح­ها و برنامه­ های بلندمدتی را تجویز می­کند که اهداف و منافع کشور تأمین شود و این مهم درحالیکه طراحی­ های آمریکا و برخی کشورهای غربی برای تحت فشار قراردادن جمهوری اسلامی به اوج رسیده است، اهمیت مضاعفی دارد و در صورت تحقق اهداف این توافق بخش قابل توجهی از طرح­ ها و نقشه های دشمنان با چالش مهم و اساسی رو به رو می شود.

یادآوری این نکته نیز اهمیت دارد که جمهوری اسلامی در تنظیم روابط خود با سایر کشورها، حفظ استقلال و تأمین منافع و نفی هر گونه سلطه از سوی کشورهای بیگانه بر اساس قاعده نفی سبیل و شعار محوری نه شرقی، نه غربی را در نظر می­گیرد و در این زمینه برای ایران اسلامی تفاوتی بین شرق و غرب متصور نیست.

وجود نزدیک به دو سوم جمعیت جهان در شرق و همگرایی کشورهای بزرگی چون: چین، هند و ایران بدون شک برای جمهوری اسلامی فرصت ­هایی به وجود می­ آورد که با در نظرگرفتن ظرافیت­ های لازم، باید مورد بهره­ برداری قرار گیرد، همچنین تنوع شرکای اقتصادی یک نگاه عقلایی در تعاملات بین‌المللی به حساب می ­آید.

نکته با اهمیت که باید مورد توجه قرار گیرد این است که متولیان توافق باید نهادینه کردن مشارکت­ های اقتصادی در کشور و دسترسی منصفانه به بازارهای متقابل را مدنظر قرار داده و ارتقاء توان تولید کشور را تضمین کنند.

از طرفی توجه به این مهم ضروری است که قرار نیست حل مشکلات اقتصادی کشور به توافق خارجی گره زده شود و مناسبات و ظرفیت­ های خارجی بخش کوچکی از برنامه­ های پیشرفت ملی کشور باشد؛ زیرا پیشرفت ایران اسلامی به معنای واقعی کلمه، رسیدن به توان آبادسازی کشور با تکیه بر ظرفیت­ ها و قابلیت­ های داخلی است.

بر این اساس می ­توان گفت توافق راهبردی ایران و چین می­ تواند تحول بزرگی و تغییرات اساسی در نظام منطقه­ ای و بین­ المللی ایجاد کند که با در نظر داشتن ظرافتیت های لازم، به پیشرفت ایران اسلامی کمک کند و دشمنان جمهوری اسلامی را در طرح­ها و توطئه­ هایشان علیه ملت ایران با ناکامی روبرو و به ویژه ضربه­ ای محکم به جایگاه جهانی آمریکا وارد کرده و موقعیت آن را در غرب آسیا بیش از پیش تضعیف کند.

همچنین باید گفت که این توافق تغییر جهتی کاملاً هدفمند از سوی ایران به شرق است.

نگاه به شرق، یک نگاه کاملاً راهبردی و برگرفته از رویکرد عقلانی است؛ بر اساس این راهبرد، ایران باید به سمت و سوی توافقات گسترده تر با کشورهای شرقی برای کاهش تأثیرگذاری تحریم­ ها و افزایش نقش ­آفرینی خود در ابعاد مختلف سیاسی و اقتصادی حرکت کند.

بر همین مبنا، سند موردنظر یک نمونه کامل از ایجاد توازن بین المللی است. ضمن اینکه حداقل یک دهه است که چین جزء دو شریک تجاری اول جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود. این توافق فعلاً در حد یک پیش نویس است و دارای یک عقبه گسترده ­ای از روابط دوجانبه و چندجانبه است که در آینده می­ تواند راه گشای بسیاری از مشکلات موجود برای دو کشور در مقابله با یکجانبه­ گرایی آمریکا باشد.

باید توجه داشت که با رویکرد استقلال خواهانه و عزت طلبانه نظام اسلامی و همچنین روحیه انقلابی مردم ایران بر اساس مفاد و اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی، به هیچ عنوان و تحت هیچ شرایطی رابطه استعماری در خصوص ایران اسلامی مطرح نیست.

این برنامه هنوز در مرحله پیش نویس است و اگر قرار شد به معاهده و توافقنامه تبدیل شود، قطعاً طی فرایند قانونی شدن در مجلس و شورای نگهبان مطرح و پس از بررسی، به تصویب خواهد رسید و در این راستا نیز با عنایت به ضرورت مراعات حقوق ملت ایران و اصول لازم الرعایه حقوقی، تمامی موارد نیز در نظر گرفته خواهد شد.

  1. همکاری چین با ایران بر اساس نیاز متقابل، به ویژه با توجه به موقعیت ویژه­ ژئوپلیتیکی ایران و جایگاهی که کشور در طرح «یک کمر بند- یک راه» چین دارد و ظرفیت های اقتصادی ایران، دارای اهمیت راهبردی برای طرفین است، اگرچه امکان دارد چین تحت فشار آمریکا و فضاسازی­ های بین‌المللی مواضعی اتخاذکند که در این زمینه باید نسبت به آن هوشیار بود.
  2. باید توجه کرد که چین نیز تمایل دارد تا در برخی موضوعات و پرونده ها به تدریج در مقابل آمریکا قدرت نمایی کند. همانگونه که هم اکنون نیز می داند که هرگونه همکاری با ایران قطعاً با واکنش آمریکا مواجه خواهد شد.
  3. توسعه روابط با کشورهایی چون چین، اگرچه ضرورت منافع ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است، اما به هیچ وجه به معنای حذف غرب از چارچوب سیاست خارجی کشور نیست، بلکه اقدامی برای تعادل و توازن و در عین حال، متنوع سازی گزینه ­های سیاست خارجی کشور است.
  4. چین همواره درصدد است تا این اقدام را بدون جنجال و بدون پرداخت هرگونه هزینه ­ای انجام دهد. جنجال­ ها و ادعاهای پوچ و واهی پیرامون این توافق توسط ضد انقلاب و دشمنان خارجی با این هدف صورت می گیرد تا با بزرگ نمایی اقدامات چین در همکاری با ایران و علنی سازی این همکاری ها، چین را از تبعات هرگونه همکاری با ایران بترساند.

با نگاهی گذرا به مفاد تفاهم ­نامه ایران و چین می ­توان گزاره­ های زیر را استنباط و ارائه کرد:

  • سند توافق دوجانبه هنوز به طور رسمی منتشر نشده است و به صورت پیش­ نویس است.
  • سند توافق چین و ایران با عنوان رسمی «برنامه همکاری­ های جامع ایران و چین» حوزه­ های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، علمی و تجارت را نیز در بر می­ گیرد.
  • در این سند به طرح بزرگ چین به نام «یک کمربند- یک جاده» طرحی بر بستر مسیر جاده ابریشم اشاره شده و ایران می­ تواند ضمن مشارکت فعال در این طرح جهانی، از فواید اقتصادی آن بهره مند شود.
  • توافق در حوزه تجارت با ارزهای ملی از نکات بسیار مهم این سند است.
  • ارتقاء همکاری­ های بانکی، مالی و بیمه­ ای و گشایش شعبات بانک ­های ایران و تأسیس بانک مشترک ایران و چین نیز در سند مطرح شده است.
  • افزایش صادرات فرآورده­ های نفتی به چین، کمک و سرمایه­ گذاری در حوزه زیرساخت­ های انرژی فسیلی، از دیگر بندهای اقتصادی مهم این سند است.
  • مشارکت در توسعه همه­ جانبه سواحل مکران، تقویت شبکه ملی اطلاعات و سرمایه­ گذاری برای تولید انرژی­ های پاک در مناطق کویری ایران از مهمترین بندهای مطرح شده در این توافق است.
  • پیشرفت روزافزون ایران باعث شده است که بسیاری از کشورها تلاش کنند که به هر نحو ممکن مانع از نهایی شدن چنین توافقی شوند.
  • با انعقاد این قرارداد، از فشار تحریم­های اقتصادی علیه ایران کاسته می­شود.
  • با این توافق، ایران به عنوان کمربند امنیتی و اقتصادی شرق به غرب شناخته می­ شود و این موضوع به ارتقاء بیشتر موقعیت ژئوپلیتیک ایران در عرصه جهانی کمک می­ کند.
  • از موضوعات بااهمیت توافق چین و ایران، استفاده دو کشور از پول ملی یا پول واحد خواهد بود که راه­حلی برای کاهش وابستگی به دلار بوده و عملاً تحریم­ های ضدایرانی را تا حدود زیادی خنثی خواهد کرد.
  • بسیاری از صاحب­ نظران معتقدند که این توافق بر سیاست تحریم آمریکا علیه ایران ضربه اساسی وارد و نقشه ها و اهداف آنان را بیش از پیش خنثی و بی اثر می کند.
  • ایجاد زیرساخت­ های توسعه همکاری­ های راهبردی میان دو کشور؛ به عنوان نمونه حذف دلار از مبادلات تجاری و استفاده از پول ملی، ضربه جدی به سیطره جهانی دلار به شمار می­ آید.
  • این توافق تغییر جهتی کاملاً هدفمند از سوی ایران به شرق است، در همین راستا می توان گفت که نگاه به شرق، نگاهی کاملاً راهبردی و برگرفته از رویکرد عقلانی است.
  • این توافق فعلاً پیش نویس است و دارای یک عقبه گسترده ­ای از روابط دوجانبه و چندجانبه است که در آینده می­ تواند راه گشای بسیاری از مشکلات موجود برای دو کشور در مقابله با یکجانبه­ گرایی آمریکا باشد.
  • توسعه روابط با کشورهایی چون چین، اگر چه ضرورت منافع ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است، اما به معنای حذف غرب از چارچوب سیاست خارجی کشور نیست، بلکه اقدامی برای تعادل و توازن و در عین حال، متنوع سازی گزینه­ های سیاست خارجی کشور است.
  • توافق ایران و چین نقشه راهی است که نگاه ۲۵ ساله ایران را در محیط منطقه­ ای و بین ­المللی مشخص می­کند.
  • ایران اسلامی بر اساس منافع و مصالح خود همراه با حفظ استقلال با دیگر کشورها و جوامع روابط برقرار می­کند و به دلیل جایگاه چین در نظام بین­ الملل این توافق دارای اهمیت است.
  • توجه به این مهم ضروری است که قرار نیست حل مشکلات اقتصادی کشور به توافق خارجی گره زده شود و مناسبات و ظرفیت های خارجی بخش کوچکی از برنامه های پیشرفت ملی کشور باشد؛ زیرا پیشرفت ایران اسلامی به معنای واقعی کلمه، رسیدن به توان آبادسازی کشور با تکیه بر ظرفیت ها و قابلیت های داخلی است.
  • فرهنگ استقلال دربردارنده نگاه دینی و میهنی همراه با پیشرفت ­های همه­ جانبه در امور مادی و معنوی مبنای هر تفاهم و توافق بین ­المللی است، چنان­چه در این سند نیز مورد توجه است.
  • و…

در یک جمع ­بندی کلی باید گفت: پیش­ نویس طرح همکاری ­های راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین به عنوان دو کشوری که نقش تأثیرگذار در تحولات منطقه­ ای و جهانی دارند دارای اهمیت ویژه­ ای است. این سند که با عنوان « برنامه همـکاری ­های جامـع ایران و چیـن » ثبت شده است، حـوزه­ های مختـلفی را در بر می ­گیرد که   همکاری ­های سیاسی، علمی، تجاری، ارتباطی، بانکی، مالی و… از جمله آنها است.

این توافق ظرفیت مناسبی برای کاستن فشارها بر جمهوری اسلامی از ناحیه دشمنان با محوریت آمریکا دارد و می­تواند نقش مؤثری بر شکست تحریم­ های حداکثری آمریکا علیه ایران داشته باشد و به ارتقاء بیشتر موقعیت ژئوپلیتیک ایران در عرصه جهانی کمک کند.

دشمنان و مخالفان جمهوری اسلامی با اقدامات مختلف از جمله شایعه­ پراکنی، جنگ روانی، شبهه ­افکنی و… با هدف فشار بر ایران اسلامی، ایجاد ناامیدی در سطح جامعه و جلوگیری از پیشرفت اقتصادی ایران تلاش می‌کنند این توافق­نامه را با چالش روبه رو کنند، در حالی­که این سند مراحل خود را منطبق بر قوانین کشور و مصلحت­ ها از جمله فرهنگ استقلال و تکیه بر ظرفیت­ ها و قابلیت ­های داخلی طی خواهد کرد.

این توافق نقشه راهی است که نگاه ۲۵ سال آینده ایران در منطقه را مشخص می­کند تا إن­شاءالله در گام دوم انقلاب، مسیر پیشرفت ایران مبتنی بر آرمان­ ها، اهداف و عقلانیت لازم، بیش از پیش هموار شود. در همین راستا باید گفت که تبیین عالمانه و مسئولانه روند تحولات و تصمیم­ گیری­ ها بسیار ضروری است.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست