شناسه خبر: 98985

لینک کوتاه صفحه

https://dmsonnat.ir/?p=98985

مروری بر معارف انقلاب اسلامی؛ گذشته، حال و آینده ؛(۱۰)
انقلاب اسلامی و الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت

انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی همواره برای تحقق اهداف خود در محیط ملی و فراملی با تهدیدات متنوع ناامن ساز روبرو بوده است،  با توجه به اینکه  این نظام مستقل و متکی به پایه های دینی_ ملی همواره خود را ناگزیر از ادامه پیشرفت دیده است، به نوعی باید بر ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل درونی و الزامات بهره مندی از ظرفیت های فراملی تکیه و با اتکا به اندیشه امنیتی بومی متاثر از آموزه های اسلام و گفتمان انقلاب اسلامی، نظریات کارآمد را مورد توجه برای تکمیل چرخه پیشرفت در حوزه‌های مدنظر تدوین و زمیه های اجرایی آن را فراهم نماید. پیشرفت در جمهوری اسلامی باید همه جانبه و چند وجهی بوده، به گونه ای که تمامی ابعاد: فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را شامل شود. منظور از پیشرفت، وجود حرکت، تکاپو و جهش از وضع موجود به سمت رسیدن به وضع مطلوب یعنی چشم‌انداز یا اهداف بلند‌مدت و میان‌مدت است، در این الگو، ایستایی، رکود، توقف و تردید راه ندارد و این پیشرفت باید در مقایسه با رقبای ما مشهود و ملموس باشد، رشد و تعالی انسان محقق شود.

پیشرفت عبارت است از مدیریت آگاهانه ی روند پویش؛ یعنی حرکت انسان در زندگی او به طور خودآگاهی پایش شود به طوریکه این پایش حرکت، نتیجه یک هدف گذاری تعریف شده باشد. در این راستا الگوی پیشرفت، نسخه ای هویتی می باشد که مؤلفه های هویتی آن، از نوع هویت حاکم بر یک تمدن تبعیت می کند به نوعی باید گفت که هر الگوی پیشرفت بازتاب دهنده ی تفکرات اعتقادی حاکم بر تمدن موجد آن می باشد. پیشرفت در تعریفی عام عبارت است از فرآیند حرکت از وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب. الگوی پیشرفت عبارت است: از نسخه ای راهبردی که مؤلفه های هندسه ی هویتی یک تمدن را ارائه می دهد.اگر الگو مبتنی بر جهان‌بینی و اخلاق و حقوق اسلامی باشد می‌توان آن را به اسلامی بودن متصف کرد. در واقع الگوی اسلامی پیشرفت الگویی است مبتنی بر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی اسلامی و در چارچوب حقوق و اخلاق اسلامی. این الگو ثابت و جهان‌شمول است و قابل تطبیق بر شرایط زمانی و مکانی گوناگون می‌باشد. باید توجه داشت که اتصاف الگوی اسلامی پیشرفت به ایرانی بودن به جهت تطبیق این الگو بر شرایط و ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایران است. این بحث (وجه توصیف الگوی پیشرفت به اسلامی و ایرانی) با بحث ثابت و متغیر در شریعت اسلامی ارتباط وثیقی دارد. بینش‌ها و چارچوب‌های اخلاقی و حقوقی اسلامی جزو ثابتات است. با این وجود این ثابتات قابل تطبیق بر شرایط مختلف است. رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) در رابطه با الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت می فرمایند: طراحی الگوی اسلامی– ایرانی پیشرفت درواقع ارائه‌ی محصول انقلاب اسلامی و طراحی یک تمدن جدید و پیشرفته در همه‌ی عرصه‌ها بر مبنای تفکر و اندیشه‌ی اسلام است.( بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۱۲/۱۳۹۱)

در یک نگان کلان می توان گفت الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت به مجموعه نظام‌مندی از مفاهیم، اصول موضوعه، قوانین و راهبردها اطلاق می‌شود که در ساختاری منطقی و مبتنی بر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی اسلام و در چارچوب حقوق و اخلاق اسلامی به تحلیل وضعیت موجود ایران و تبیین وضعیت مطلوب آن و ارائه راهبردها برای تغییر وضعیت موجود می‌پردازد.

از مهم ترین مبانی الگوی اسلامی  ایرانی پیشرفت وجه تمایز با سایر اندیشه و مکاتب است می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • محور بودن مردم:«در منطق اسلامی، قدرت، عزت، آبرو، خوش نامی و امکانات، فقط و فقط برای خدمت به مردم و حرکت دادن خود و جامعه و کشور در راه نظام مقدس اسلامی و رسیدن به آرمان‌های بلندی است که انسان‌ها نیازمند آن هستند.»(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۱/۲/۸۰)
  • دین محوری: مردم‌سالاری در نظام اسلامی، مردم‌سالاری دینی است؛ یعنی به نظر اسلام متکی است؛ فقط یک قرارداد عرفی نیست. مراجعه به رأی و اراده و خواست مردم، در آن‌جایی که این مراجعه لازم است، نظر اسلام است؛ لذا تعهد اسلامی به وجود می‌آورد.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۳/۸۱)
  • اصل توجه به خانواده: خانواده، واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان ‌است و توافق عقیدتی و آرمانی در تشکیل خانواده که زمینه‌ساز اصلی حرکت تکاملی و رشد یابنده‌ی انسان است، اصل اساسی بوده و فراهم‌کردن امکانات جهت نیل به این مقصود از وظایف حکومت ‌اسلامی است‌.براساس این اصل، « از آن‌جا که‏ خانواده‏ واحد بنیادی‏ جامعه‌ی‏ اسلامی‏ است‏، همه‌ی‏ قوانین‏ و مقررات‏ و برنامه‌ریزی‌های‏ مربوط باید در جهت‏ آسان‏ کردن‏ تشکیل‏ خانواده‏، پاسداری‏ از قداست‏ آن‏ و استواری‏ روابط خانوادگی‏ بر پایه‌ی‏ حقوق‏ و اخلاق‏ اسلامی‏ باشد.»(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۵/۶۸)
  • عدالت و تأمین اجتماعی:اصل عدالت اجتماعی، اجرای عدالت، در نظر گرفتن حقِ‌ّ توده‌های وسیع مردم و پُرکردن فاصله‌ی طبقاتی، یکی از اصول اصلی نظام اسلامی است.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۳/۸۱)

اولین عمل در نظام اسلامی اجرای عدالت اجتماعی است. این مهم باید در تمام برنامه‌ریزی‌ها، عمل‌ها و امثال آن، مورد توجه قرار گیرد. .. مبارزه با فقر، غیر از تأمین عدالت اجتماعی است. نباید این دو را یکسان تلقی کرد. عدالت اجتماعی، یعنی استقرار عدل در جامعه و از بین رفتن هرگونه تبعیض، یک ارزش بالاتر و یک مسأله‌ی دیگر است.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۹/۱۱/۶۸)

از مهم ترین شاخصه های الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ابتناء بر عدالت و معنویت: به عنوان مقدمه ای برای عدالت اجتماعی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)،۰۸/۰۶/۷۴) (چنانچه پیشرفت به تنهایی در صورتیکه در جهت استقرار عدالت نباشد فاقد ارزش بوده و آبادانى و اعتقاد به نجات حقیقى، منوط به تحقق عدالت اجتماعی می باشد) (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۷/۰۸/۸۵) و رشد توامان با ارتباط مستقیم پیشرفت و عدالت (چنانچه پیشرفت اقتصادی بدون عدالت اجتماعی،فاقد تاثیر در رفع فقر و محرومیتها خواهد بود و از طرفی عدالت اجتماعی بدون پیشرفت نیز فاقد کارایی خواهد بود) (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۰۲/۷۹) وسیله ای برای رشد و تعالی انسان(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۰۸/۰۶/۷۴) و زمینه ساز برقراری عدالت حکومت حق و روابط انسانی در جامعه و دنیای آباد و در نهایت یک مقدمه‌ى واجب براى کمال نهایى انسان بر خلاف پیشرفت در غرب که مبتنی بر سود مادی منهای اخلاق و معنویت(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ، ۲۵/۰۴/۷۶ و ۲۵/۰۲/۸۶) با توجه به تاثیر فوق العاده مبانى معرفتى، فلسفى و اخلاقى در نوع پیشرفت و تعیین کننده مشروعیت، مطلوبیت و عادلانه بودن آن و شیوه ها و ابزارهای دستیابی به پیشرفت.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸) و با تاکید بر پایه‏ى دو ساحتی بودن اساس دیدگاه اسلام به انسان در دنیا و آخرت و ضرورت پیشرفت و آباد سازی هر دو به عنوان فارقِ عمده ماهیت پیشرفت در اسلام با تمدن غرب و وجود انحراف در فرهنگ اسلامی در تاکید بر هر یک از دو ساحت مذکور بدون توجه به دیگری(همان) و توجه به مفهوم پیشرفت و عدالت به معنای وسیع پیشرفت همه‌جانبه مادى و پیشرفت معنوى همچون توجه توامان به معیشت، اشتغال مردم، پیشرفتهاى علمى و فناورى و نیز گسترش فکر روشن، اعتقاد عمیق، انگیزه‌ى روزافزون و جوشان و اخلاق انسانى و والاى اسلامى.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۷/۷/۸۷)
  • انطباق با مقتضیات بومی: منطبق بر خصوصیات جغرافیایى، تاریخى و فرهنگى کشور و متناسب با اقتصاد، فرهنگ، امنیت، معنویت و اخلاق با محاسبه امکانات، تواناییها و زمینه‌هاى کشور.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۵/۰۵/۸۲) و ضرورت جستجوی الگوی بومی پیشرفت با توجه به فقدان یک مدل واحد براى پیشرفت و مبتنی بودن الگوى ویژه‏ برای هر کشور متناسب با شرایط بومی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸) ضمن پرهیز از مدلهای وارداتی و تقلیدی و ضرورت طراحی مدل توسعه بومی در جمهورى اسلامى، به اقتضاى شرایط فرهنگى، تاریخى، مواریث و اعتقادات و ایمان مردم.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۰۳/۸۳) و مغایر بودن پیشرفت ملی با توسعه غربی با القای فرایند توسعه‏یافته، در حال توسعه و توسعه ‏نیافته با ایده ال توسعه غربی.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸) و نیز پرهیز از بیراهه های پیشرفت همچون وابستگی در دوره قاجار با نام پیشرفت.(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۵/۲/۸۶ ) و انحراف و سقوط به واسطه پیشرفتهای دوره‌ى پهلوى با معیار و ملاک قرار دادن غربى‌ها و دنبال آنها حرکت کردن و نیز ناامیدى از تحرک و پیشرفت در مقابل غرب با روحیه خودباختگی و توجیه مبتنی بر واقع بینی(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۷/۷/۸۷)
  • تضمین کننده‏ى استقلال کشور: با تاکید بر ضرورت تضمین کننده‏ى استقلال کشور و حفظ قدرت تصمیم گیری در الگوی پیشرفت کشور به عنوان یک شاخص و عدم غفلت در دستیابی به پیشرفت ظاهرى و سراب پیشرفت – با وابسته شدن در سیاست و اقتصاد و غیره – و ناچاری در دنباله روی از غرب(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸)

در رابطه با اهمیت تحقق و عملیاتی سازی الگوی اسلامی ایرانی  پیشرفت می توان گفت:

  • تضمین کننده دستیابی به رشد، تعالی و حیات طیبه: الگوی توسعه اسلامی _ ایرانی به عنوان قابلیت انحصاری ادیان الهی در مقابل نظامهای سرمایه داری غرب با هدف دستیابی به سمت حیات طیبه و زندگی گوارا (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲/۱/۸۳)و نیز در مقابل افکار غیر اسلامی مبنی بر تجویز کنار گذاشتن عدالت به عنوان ارزشی درجه دو در دوره ای از مسیر حرکت جامعه اسلامی؛ (خامنه ای، سید علی، ۸/۶/۷۴ و ۸/۶/۸۴)تضمین کننده دستیابی به رشد، تعالی و حیات طیبه می باشد(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱/۸/۷۰)
  • مقدمه فراگیری اسلام در جهان: با تداوم، توسعه و فراگیر نمودن این رویکرد و مدل کارآمد در محیط داخلی و بین المللی (خامنه ای، ۱۸/۲/۸۴و ۲۵/۶/۸۳) با ترکیبی متوازن و سازگار با عنوان توسعه- عدالت محوری دارای قابلیت ایجاد الگویی کارآمد برای همه کشورهای اسلامی به عنوان منطق، استراتژی و نوآوری نظام جمهوری اسلامی در مقابل سیاستهای اقتصادی ناعادلانه دنیا مبتنی بر توسعه محوری(خامنه ای، سید علی، ۲/۶/۸۷) در راستای الگوسازی نظریه‌ى سیاسى اسلام در دنیا (خامنه ای، سید علی، ۲۰/۸/۸۰) مقدمه فراگیری اسلام در جهان فراهم می باشد.

مهم ترین راهبردها و بایسته های دستیابی به الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت عبارتند از:

  • اعتقاد به توحید و مبدا عالم:این اولین مسئله است.مهمترین مشکل دنیایی که امروزه رنگین ترینش در غرب متجلی است،جدایی از خدا و اعتقاد به خدا و التزام به اعتقاد به خداست.(سوره بقره،آیه۱۵۶،سوره حشر،آیه۲۴، سوره فتح،آیه۴)
  • توجه کامل به معاد، محاسبه و زندگی پس از مرگ:ملتی که به حساب و کتاب «فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره و من یعمل ذره شرا یره » باور دارد و در برنامه عملی‌اش لحاظ کند،در زندگی‌اش تحول اساسی پدید می‌آید.(سوره زلزال،آیه۷و۸، سوره عنکبوت،آیه۶۴)جهاد و ایثار بدون اعتقاد به معاد، معنا پیدا نمی‌کند.
  • نگاه اسلامی به رستگاری و محور بودن انسان:انسان‌، محور است. همه این مسائلی که ما داریم بحث می‌کنیم، مسئله عدالت، امنیت، رفاه، عبادت، برای این است که فرد انسان سعادتمند شود و اینها از مقدمات نجات و سعادت انسان هستند. و هدف نهایی عبارت است از رستگاری انسان.(سوره مائده،آیه۲،سوره حدید،آیه۲۵،سوره بلد،آیه۸-۱۰)
  • پیوستگی دنیا و آخرت:دنیا مزرعه آخرت است. دنیا و آخرت دوروی یک سکه هستند.
  • توجه به نگاه اسلام به امر حکومت:صلاح فردی در امر حکومت در اسلام، بسیار مهم و اساسی است، هرکس به هر اندازه‌ای از مدیریت که می‌خواهد مباشرت کند، بایستی صلاحیت آن را در خویش به وجود بیاورد یا در خودش ببیند و بپذیرد، بدون این، عمل نامشروعی انجام داده است
  • نگاه اسلامی و نگاه غیر مادی به اقتصاد:بسیاری از این مشکلاتی که در دنیا پیش آمده، به خاطر نگاه مادی به مسئله اقتصاد و مسئله پول و مسئله ثروت است. اسلام برای ثروت اهمیت قائل است، اعتبار قائل است، تولید ثروت در اسلام مطلوب است، منتها با نگاه الهی و معنوی. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای فساد، برای ایجاد سلطه، برای اسراف نباید استفاده کرد، از این ثروت بایستی برای سود جامعه بهره برد.
  • عدالت محوری:یکی از ارکان اصلی این الگو، باید حتما مسئله عدالت باشد. اصلا عدالت، معیار حق و باطل حکومت هاست. یعنی در اسلام، اگر شاخص عدالت وجود نداشت حقانیت و مشروعیت زیر سوال است.(خامنه‌ای، سیدعلی،۱۰/۹/۸۹)
  • طراحی و تهیه نقشه راه عدالت و پیشرفت: با توجه به ضرورت تدوین نقشه‌ى پیشرفت اسلامى – ایرانى و روشن شدن ابعاد و زوایایش به طور کامل بر خلاف مسیر پیشرفت غربى و شرقی(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۴/۲/۸۷)در جهت تداوم و تکامل رویکرد «عدالت و پیشرفت توأمان» مبتنی بر پیشرفت چشمگیر و عدالت محسوس در سطح کشور و طراحی و تهیه نقشه‌ی راه در این جهت(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۳۰/۰۶/۸۷، ۰۴/۰۶/۸۷  و ۱/۱/۸۸)، مهمترین وظیفه نخبگان اعم از دانشگاهی و حوزوی تنظیم نقشه جامع پیشرفت کشور براساس مبانی اسلام (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۵/۰۲/۸۶) خواهد بود و لذا انجام اقدامات اساسی در تدوین الگوی توسعه ایرانی ـ اسلامی مبتنی بر رشد و بالندگی انسانها بر مدار حق و عدالت و دستیابی به جامعه ای متکی بر ارزشهای اسلامی و انقلابی با تحقق شاخصهای عدالت اجتماعی و اقتصادی توسط قوای سه گانه ی کشور در دوره ی پنج ساله آینده (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۱/۱۰/۸۷) مورد انتظار می باشد.
  • تعیین عدالت اجتماعى به عنوان محور توسعه: با تاکید بر تنظیم جهت گیری همه امور در مسیر تحقق عدالت اجتماعی و نفی فقر، محرومیت و شکاف طبقاتی در مقابل تعابیر جاهلانه سالهای اخیر که در تقابل و عدم اعتقاد راسخ به راهبرد عدالت محوری و در تخریب رویکرد عدالت محوری با نامگذاری غیر واقعی مبتنی بر توزیع فقر (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱۲/۰۵/۱۳۷۶) و لحاظ نمودن رویکرد پیشرفت عادلانه در همه سیاستگذاریها و برنامه ریزیهای اجرایى و بخشى مبتنی بر کمک به طبقات محروم جامعه، کاهش فاصله‌ى و پرشدن شکاف بین فقیر و غنى، (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۱/۱/۷۲ و ۱۸/۲/۸۴) و رفع محرومیت به نفع ایجاد عدالت و ضرورت محاسبه اولیه، در تاثیر برنامه ریزی در همه اقدامات در ایجاد عدالت اجتماعى برای مردم به عنوان محور توسعه (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۵/۶/۸۰ و ۱۵/۵/۸۲) دستیابی به الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت میسر می گردد.
  • تبدیل پیشرفت و عدالت به گفتمان ملى: تاکید بر تبیین مسئله پیشرفت و عدالت به منظور راسخ نمودن عزمها و تبدیل آن به یک گفتمان ملی و مطالبه همگانی و تحقق آن، فرایند دستیابی به الگوی توسعه اسلامی- ایرانی را تسهیل می نماید(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸)
  • بهره گیری از نقاط اشتراک پیشرفت اسلامى با توسعه‏ى غربى: عدم غفلت از اشتراک پیشرفت اسلامى با توسعه‏ى غربى، فارغ از نقاط افتراق پیشرفت با منطق اسلامى و توسعه‏ى غربى همچون روح خطرپذیرى، روح ابتکار، اقدام و انضباط و الزام در بکارگیری آنها و بهره گیری از آنها به عنوان تجربیات بشری در توانمند سازی الگوهای بومی مورد تاکید می باشد(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸)
  • تولید علم و عبور از مرزهای دانش: ضرورت تولید علم با توجه به لزوم جبران عقب‏ماندگى‏هاى گذشته و استفاده از راههاى میان‏بر در همه‏ى علوم، به عنوان الزام حتمى پیشرفت کشور تصور می‌گردد(بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، ۲۷/۲/۸۸)

در یک جمع بندی کلی می توان گفت انقلاب اسلامی به عنوان انقلابی که همواره سعادت، تعالی و پیشرفت تمامی جوامع اسلامی به ویژه ملت ایران اسلامی را مدنظر داشته است به عنوان انقلابی پیشران، الهام بخش و… معرفی شده است. الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت یکی از مهم ترین گفتمان های انقلاب اسلامی محسوب می شود که با دارا بودن پشتوانه دینی و اعتقادی نقش بسزایی در عزت، اقتدار و… ایفا می کند. در همین راستا بر عموم ملت ایران اسلامی است که با در نظر داشتن منویات امامین انقلاب اسلامی در تمامی ابعاد، زمینه ها و… به ویژه در حوزه های پیشرفت آفرین و تعالی بخش، زمینه های عزت و پیشرفت همه جانبه انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را هموار سازند و همچنین بر علما، نخبگان، صاحبنظران و… اسلامی است تا با عنایت به اسناد بالادستی(تعالیم و آموزه های دینی، قانون اساسی، منویات امامین انقلاب اسلامی و…) زمینه های تحقق و عملیاتی سازی پیشرفت همه جانبه انقلاب اسلامی را بیش از پیش هموار کنند.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست