شناسه خبر: 96314

لینک کوتاه صفحه

https://dmsonnat.ir/?p=96314

مروری بر معارف انقلاب اسلامی؛ گذشته، حال و آینده؛(۱)
زمینه های شکل گیری و عوامل پیروزی انقلاب اسلامی

اگرچه شناخت زمینه های فکری، تاریخی، تجربی و عوامل پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان یک پدیده شگفت‌انگیز دوران معاصر از ضرورت‌های همگانی و همیشگی است، اما دهه فجر انقلاب اسلامی این فرصت را فراهم می‌کند که بیش از پیش به این موضوع پرداخته شود.

همانگونه که خداوند متعال در سوره روم آیه ۶۰ می فرماید: … إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ: وعده خدا حق است. با ورود غرورآفرین و تاریخی حضرت امام خمینی(ره) به ایران اسلامی، وعده های الهی محقق شد.

در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ حضرت امام خمینی(ره)، در میان استقبال پرشور و شعور ملت ایران اسلامی وارد کشور شدند. این استقبال به جهت تعداد افراد استقبال کننده از حضرت امام خمینی(ره) به عنوان یکی از گسترده ترین استقبال ها در طول تاریخ محسوب می شود. حضرت امام خمینی(ره)، پس از سخنرانی کوتاه در فرودگاه، جهت ادای احترام به شهیدان انقلاب اسلامی به گلزار شهدا در بهشت زهرا رهسپار شدند. در مسیر بهشت زهرا، سیلی از انسان‏ها موج می‏زد و اتومبیل حامل حضرت امام خمینی(ره) با کندی می‏توانست حرکت کند. ساعت‏ها طول کشید تا این فاصله طی شد. جمعیت استقبال‏کننده بسیار زیادی در طول ۳۳ کیلومتر (مسیر فرودگاه مهرآباد تا بهشت زهرا) حضور داشتند. صدها هزار نفر از شهرهای مختلف کشور به تهران آمده بودند تا در این مراسم باشکوه شرکت کنند. ورود اتومبیل حامل حضرت امام خمینی(ره)، با آن جمعیت انبوه، امکان‏پذیر نبود لذا از هلی کوپتر استفاده شد. حضرت امام خمینی(ره) در بهشت زهرا و در میان انبوه جمعیت سخنان مهمی ایراد فرمودند. ایشان در این سخنرانی که یکی از پرجمعیت‏ترین اجتماعات تاریخ محسوب می شد، غیرقانونی و غیرعقلی بودن رژیم سلطنت پهلوی را با استدلال مطرح و خطوط آینده انقلاب و دولت اسلامی را ترسیم کردند. از مهم ترین محورهای سخنرانی ایشان در بهشت زهرا می توان به این موارد اشاره کرد: تشکر و تسلیت به پدران، مادران و فرزندان شهید در راه خدا، اشاره به قتل، ظلم وستم رژیم پهلوی، غیر قانونی بودن رژیم پهلوی، خلاف قواعد عقلی و حقوق بشر بودن رژیم سلطنتی پهلوی، اجباری بودن(عدم پذیرش) رژیم پهلوی توسط مردم، موروثی بودن قدرت در حکومت پهلوی، دخالت یکجانبه در سرنوشت مملکت توسط رژیم پهلوی، تأسیس حکومت پهلوی با زور وسرنیزه، انتخاب وکلای مجلس با زور و اجبار، غیرقانونی بودن مجلس به علت عدم اطلاع و رضایت مردم، غیرقانونی بودن دولت، اشاره به خیانت و خباثت شاه، اشاره به اقدامات تخریبی شاه خائن، اشاره به تخریب اقتصاد توسط شاه خائن، نیاز به وحدت تمامی اقشار جهت از بین بردن به هم ریختگی اقتصاد کشور، اشاره به وابستگی شاه به آمریکا و رژیم جعلی اسرائیل، اشاره به عقب نگه داشتن فرهنگ توسط شاه(عقب ماندگی فرهنگی)، عدم رشد در حوزه دانشگاه، از بین بردن نیروی انسانی توسط رژیم پهلوی، اشاره به بی بند و باری و ترویج مراکز فساد در جامعه توسط رژیم پهلوی،  عدم مخالفت اسلام با تجدد، عملگی شاه برای اغیار و ایجاد پایگاه برای آمریکا در ایران، اشاره به اختناق حاکم در دوران رژیم پهلوی، مجرم بودن و ضرورت محاکمه رژیم پهلوی، دولت تعیین کردن توسط حضرت امام خمینی(ره) با پشتیبانی ملت و مقبولیت مردمی، اشاره به پشتیبانی آمریکا و انگلیس از شاه، عدم مقبولیت مردمی شاه، دولت مطلوب؛ دولت متکی به آرا و متکی به حکم خدا، تلاش انقلاب اسلامی جهت جلوگیری از سلطه گری و برگشت شاه، وجوب ادامه نهضت اسلامی برای تمامی مسلمین، ضرورت استقلال و قدرتمندی کشور، ضرورت وجود نظام قدرتمند در کشور، ضرورت حفظ نظام، ضرورت نشأت گرفتن نظام از ملت و خدمتگذاری به ملت و…

تاریخ اسلام و حماسه های مرتبط با آن و آموزه‌های حرکت آفرین اسلام ناب، سرمایه‌های اصلی نظری و عملی در این انقلاب محسوب می شوند که منحصر به فرد بوده است با پیروزی انقلاب، با هدایتگری های حکیمانه امام خمینی(ره) و حضور سراسری و شورانگیز مردم، طومار استبداد و استعمار در هم پیچیده شد و سبب شد سران استبداد و استعمار از صحنه تصمیم سازی ها و تصمیم گیری های ایران اسلامی از صحنه خارج شوند.

اگرچه نهضت تنباکو و مشروطه از نقاط عطف ظرفیت‌سازی برای انقلاب اسلامی به حساب می‌آیند، اما انقلاب اسلامی با تکیه بر آموزه های تعالی آفرین اسلام و برقراری حکومت اسلامی به عنوان جایگزین نظام ستمشاهی را هدف قرار داد و با هدایت های امام خمینی(ره) و حضور همه جانبه مردم برای تعیین شکل حکومت، واژه «جمهوری اسلامی» را به عنوان نظام حکومتی مورد توجه قرار داد.

ریشه عقیدتی انقلاب اسلامی را باید در اسلام راستین و نبوی جستجو کرد، نفی استبداد و استعمار، نفی سلطه استکبار و مبارزه با استعمار، ظلم ستیزی، استقلال، پیشرفت و… از واژه هایی هستند که برای ملت ایران حرکت آفرین بودند، اسلام علاوه بر تحریک و بسیج مردم در تمامی ابعاد و مراحل انقلاب اسلامی، خط مشی های موردنظر را تعیین کرده و می کند.

مؤثرترین بعد انقلاب را باید در وجود امام خمینی(ره) جستجو کرد که با اتکا به آموزه های اسلام و حضور فراگیر و همه جانبه مردم، مسیر انقلاب را دنبال می کرد.

امام خمینی(ره) به عنوان پایه گذار اندیشه انقلاب اسلامی، مدار وحدت همه جانبه اقشار مردم شد و با خودآگاهی عمومی، این انقلاب را به پیروزی رساند.

اگرچه در نظریه پردازی های انقلاب تا پیش از انقلاب اسلامی به عنوان عوامل دینی و فرهنگی توجه چندانی نمی‌شد، اما پیروزی انقلاب اسلامی، با تمرکز به عوامل دینی و فرهنگی، ظرفیت های جدیدی به وجود آورد که نقش فرهنگ دینی، خواسته‌ها و شعارها و عمل مردم به آموزه های دینی در تحول اجتماعی را بیش از پیش مورد توجه قرار دهند.

با توجه به اینکه اسلام دینی کامل به ویژه در حوزه سیاسی – اجتماعی است و اداره با برنامه اجتماع در محور آموزه‌های آن قرار دارد و علاوه بر اینکه دنبال آزادی و عدالت است، این آزادی و عدالت را با تأکید بر معنویت دنبال می‌کند که موجب معنابخشی زندگی انسان ‌شود، از این رو «استقلال»، «آزادی» و «جمهوری اسلامی» به عنوان سه شعار محوری در دوره اوج مبارزات انقلاب اسلامی، مورد توجه قرار گرفت و بر این اساس، با نگاهی گذرا به مواضع امام(ره)، افراد و گروه هایی که در انقلاب نقش آفرینی کردند، علل و عوامل ایجاد و پیشبرد انقلاب، اهداف انقلاب و شعارهای مطرح شده در طول انقلاب می توان عامل اصلی انقلاب را اسلام و آموزه های آن به حساب آورد، چنانکه امام خمینی(ره) فرموده اند: «این یک‏‎ ‎‏نهضت الهی بود. نهضت مثل نهضتهای آنهایی که به خدا اعتقاد ندارند یا آنهایی که‏‎ ‎‏نهضتهایشان نهضتهای جهت مادی بوده است، نبوده است. نهضت ایران نهضتی بود که‏‎ ‎‏خدای تبارک و تعالی در آن نقش داشت و مردم به عنوان جمهوری اسلامی، به عنوان‏‎ ‎‏اسلام، به عنوان احکام اسلام،در خیابانها ریختند و همه گفتند ما این رژیم را‏‎ ‎‏نمی خواهیم؛ و حکومت عدل اسلامی و جمهوری اسلامی می خواهیم.»(صحیفه امام، ج۸، ص ۶۳)

همچنین ایشان فرموده‌اند: «ملت ما به واسطه اتکا به اسلام، این نهضت را پیش برد … پیروزی ما دنبال این بود که همه اسلامی بودید، همه توجه به دیانت داشتید.»(صحیفه امام، ج۶، ص ۴۱۶)

حضرت امام خمینی(ره) همچنین فرموده اند: «اسلام بود که شما را راه انداخت و به شما همچو قدرتی داد که در مقابل قدرت های شیطانی بزرگ ایستادید و نترسیدید. این قدرتی بود که خدا به شما داد.»(صحیفه امام، ج۷، ص ۱۶۷ و ۱۶۸)

در دوران طاغوت فساد در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه را فراگرفته بود. این فساد بزرگ، نارضایتی عمومی را افزایش و به اوج رسانده بود، از طرفی وابستگی تمام عیار رژیم به بیگانگان با محوریت آمریکا، دین ستیزی رژیم، اختناق، ظلم گسترده، عقب‌ماندگی کشور و…، عرصه را بر مردم تنگ کرده بود، بر این اساس مردم، نظام شاهی را سرچشمه فساد و شاه را مظهر فساد می دانستند.

نفوذ عوامل بیگانه در ارکان رژیم و جداشدن حکومت از مردم زمینه ها و بحران هایی را در ساخت رژیم پهلوی پدید آورده بود که این وضعیت شرایط برای سازماندهی و اتحاد مردم در پیروی از امام خمینی(ره) علیه رژیم وابسته پهلوی فراهم کرد.

این موارد، برخی از زمینه های عینی و مادی شکل‌گیری انقلاب اسلامی است. از منظر رهبر معظم انقلاب(مدظله العالی) اسلامی ریشه های انقلاب اسلامی و عوامل شکل‌گیری آن موضوعاتی چون: وابستگی تمام‌عیار به غرب خصوصاً آمریکا(۱۵/۲/۷۲)، فساد و دین ستیزی حاکمان طاغوت(۱۵/۹/۶۸)، اختناق و مقابله با آزاد اندیشی(۱۳/۱۱/۷۷)، ظلم و بی عدالتی گسترده در کشور(۲۳/۱۰/۷۱)، عقب‌ماندگی کشور در علم و صنعت(۳۱/۶/۸۴) و… را در بر می‌گیرد.

عامل اصلی شکل گیری اساس و جهت گیری انقلاب نیز از عوامل اعتقادی بوده است که با تشخیص بهنگام امام خمینی(ره)، به عنوان رهبر انقلاب اسلامی و کانون ترکیب و انسجام همه عوامل و جهت دهنده نیروی عظیمی که روحیه انقلابی را در ملت ایجاد و تقویت می‌کند، با هدایتگری خود شرایط را به گونه ای رقم زد که آحاد ملت تحقق آرمان‌های خود به این جمع‌بندی برسند که جز با تمرکز بر آموزه های اسلامی نمی‌توان موفق شد. لذا می‌توان دین محوری، تبعیت محض از رهبری دینی و حضور فراگیر مردم را سه عنصر محوری نقش آفرین در عرصه انقلاب اسلامی مورد توجه قرار داد.

پشتوانه و ریشه اعتقادی انقلاب نقش مهمی در پیروزی انقلاب داشت، زیرا اسلام در روح و جان و عواطف مردم ایران ریشه عمیق داشته و به عنوان سرمایه عظیم در جریان انقلاب اسلامی، قدرت و عمق خود را نشان داد. ملت ایران خود را تابع پیامبر اعظم(ص) و اهل بیت آن اسوه حسن و جاودان و همیشگی می‌دانند، به گونه‌ای که این تبعیت به عنوان وظیفه تلقی می شود.

امام خمینی(ره) در مسیر انقلاب اسلامی، راه فرهنگی عمیق و مؤثری را با تکیه بر آموزه های اسلامی انتخاب کرد که نمونه آن را فقط در نهضت انبیا می‌توان مشاهده کرد، امام(ره)  بر همین اساس توانست انقلاب فرهنگی و معنوی عمیقی در مردم ایجاد کند که به صورت فراگیر و عمومی در صحنه های انقلاب حضور پیدا کنند.

جاذبه سخنان و دیدگاه های امام(ره) که در قالب نوار و اعلامیه در کشور از طریق شبکه رسانه‌ای مساجد و مراکز دینی پخش می شد، امواجی از مردم را در کشور به راه انداخت.

با هدایتگری امام(ره)، اکثر شهرهای ایران با حمل تصاویر امام خمینی(ره) به راهپیمایی و تظاهرات اعتراض آمیز علیه رژیم منحط پهلوی پرداختند و در ۱۲ بهمن ۵۷ ورود مقتدرانه و پیروزمندانه امام خمینی(ره) به میهن اسلامی و استقبال میلیونی مردم، نشانه‌های آشکار از نفوذ معنوی ایشان بر قلبهای مردم بود را به نمایش گذاشتند.

عوامل پیروزی انقلاب اسلامی را می‌توان در مفاهیمی چون: اعتقادات، رهبری اسلامی و وحدت مردم خلاصه کرد.

مکتب اسلام تبلور خواسته های ملت ایران بوده است و این ملت، با تکیه بر ارزش‌های والای اسلامی، در راه نژاد و فلاح انسان، در دل مردم چنان ایمان و شوقی آفرید که حرکت انقلاب را با همه مرارت های احتمالی را شروع و تا پیروزی ادامه دهند.

همین نیرو بود که مردم را به راهپیمایی های روزانه می کشاند و باعث می شود آنها در نیمه های شب، بر بام ها رفته و تکبیرگویان، سقوط رژیم شاهنشاهی را فریاد زنند. همین نیرو بود که روحیه ایثار و از جان گذشتگی را در مردم تقویت می نمود تا در لحظات دشوار انقلاب حاضر شوند و با وحدت، در دل شاه و اربابانش وحشت افکنند و انقلاب اسلامی را به پیروزی برساند.

با بررسی موقعیت های حساس و دشوار انقلاب می توان نقش بی‌بدیل رهبری امام خمینی(ره) را مشاهده کرد. امام(ره) با پیام‌های هدایتگر و آتشین و راهنمایی‌ها و موعظه های خود، خط انقلاب را به روشنی ترسیم می نمودند و مردم ایران که خواسته های خود را در شخص امام(ره) می دیدند، با اطمینان خاطر، مراحل دشوار انقلاب را شکل می‌دادند.

امامی که مردم فرامین او را فرامین اسلام می‌دانستند، امامی که زبان گویای امت بود، امامی که با بهره گیری از آموزه ها و قوانین مترقی اسلام راه انقلاب را هموار می ساخت، امامی که همواره ملت را به آینده امیدوار می‌ساخت و با تصمیمات حکیمانه خود، مرحله‌به‌مرحله ملت را به پیروزی علیه رژیم طاغوتی نزدیک تر می کرد و آینده درخشان ملت در عرصه انقلاب را نوید می داد. امامی که مبارزه بر پایه دین، معنویت و عمل به وظیفه را در دستور کار خود قرار داده بود. امامی که با برخورداری از مقام جامع فقاهت، به افسانه جدایی دین و سیاست پایان داد و با احیای تفکر و بصیرت دینی از ملت ایران، ملتی مثال‌زدنی ساخت که این ملت با پیروزی انقلاب اسلامی، الگو و اسوه دیگر ملت ها در راستای رسیدن به اهداف خود شود. امام(ره) اسلام شناس بود، اسلام را در همه ابعاد آن شناخته و به کار می‌گرفت. امام(ره) به دلیل جامعیت، توانست اسلام را آنگونه که واقعیت دارد، به مردم و جامعه عرضه کنند. امام(ره) برخوردار از ویژگی تعقل و تفکر منحصر به فرد بود، از این منظر، فرامین و رهنمودهایش برای ملت راهگشا بود.

جریان شناسی و دشمن شناسی از ویژگی‌های خاص امام(ره) بود. امام با اتکا به ملت اهداف اسلامی مردم را دنبال می کرد و بلندهمتی از دیگر ویژگی های امام(ره) بود و در راه اهداف بلند با از خودگذشتگی حرکت می کرد و در این راه، آشتی ناپذیری با دشمنان اسلام و ملت ایران را در دستور کار قرار داده بود و این ویژگی ها، از امام(ره)، شخصیتی ساخته بود که می‌تواند در راه و مسیر پرفراز و نشیب انقلاب، مقتدرانه، هوشمندانه و حکیمانه حرکت کند.

امام خمینی(ره)، رمز پیروزی را «ایمان»، «مقاومت»، «وحدت کلمه»، «اتکا به قدرت الهی»، «عنایات الهی»، «قدرت معنوی»، «تحول روحی – معنوی»، «الهی بودن مقصد»، «قیام برای خدا»، «انقلاب درونی»، «روح تعامل و همکاری»، «مبارزه آگاهانه»، «اسلام خواهی مردم»، «قدرت ایمان»، «همراهی مردم با رهبری» و… می دانستند.

انقلاب اسلامی بر اساس اراده ملت ایران رشد یافته که دل نگران سرنوشت اسلام بودند، ایجاد شد. این انقلاب اتفاقی عظیم و تاریخی بود که بدون بصیرت و پایداری مردم و اراده خلل ناپذیر رهبر حکیم، مقاوم و نستوه آن، امکان تحقق نداشت.

در یک جمع بندی کلی می توان گفت انقلاب اسلامی به عنوان مهم ترین پدیده عصر حاضر برای تقویت آرمانها وگسترش وتداوم اهداف و ارزش های خود درصحنه پرآشوب و متلاطم فکری جهان امروز بیش ازپیش نیازمند شناخت و اتکا به شالوده محکم و استوار و نظریات فراگیر مبتنی بر اعتقادات و باورهای دینی است. تکیه بر اصول بنیادین اسلام می‎تواند ضمن ارائه و تبیین صحیح آموزه ها و آرای متأثر از  اندیشه سیاسی اسلام – که موتور محرکه انقلاب بوده است – به تشنگان پرعطش و شیفتگان اسلام، از برداشتهای نابجا و ناروای تحمیلی توسط بیگانگان بر افکار عمومی جهان جلوگیری نماید و درنتیجه برعمق وگستره پیروان، شیفتگان و عاشقان انقلاب اسلامی در سراسر دنیا بیفزاید.

در همین راستا در دوران کنونی و با توجه به افزایش حجم، گستردگی و پیچیدگی توطئه ها، شبهات و… دشمنان علیه انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی، بر تمامی ملت مؤمن، بصیر و انقلابی است تا با حفظ، تقویت و… آمادگی، بصیرت، دشمن شناسی و… زمینه های تحقق اهداف و خواسته های دشمنان را نقش بر آب کنند و همچنین بر علماء، نخبگان و صاحبنظران به عنوان دلسوزان انقلاب اسلامی است تا با تشکیل جلسات خبرگی، تضارب آراء و… ضمن شناخت دقیق و همه جانبه انقلاب اسلامی و ابعاد آن، زمینه های خنثی شدن نقشه ها و اهداف دشمنان را محقق کنند و همچنین، زمینه تحقق عزت، اقتدار، امنیت و… انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را نیز بیش از پیش هموار کنند.

 

دکتر عباسعلی فرزندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست